دیپ فیک یا جعل عمیق چیست؟ مجازات آن

دیپ فیک یک محتوای جعلی عکس، ویدئو یا صدای یک یا چند نفر، است که توسط سیستم های کامپیوتری و با استفاده از هوش مصنوعی ساخته می شود.

رایج ترین کاربرد آن تولید ویدئو است. برای مثال از چهره یک شخص معروف و صدا او استفاده کرده و اخبار جعلی منتشر می کنند که در صورتی که باعث هتک حیثیت یا تشویش اذهان عمومی شود، دارای مجازات می باشد که در ادامه به صورت کامل به تمامی موارد آن با کمک وکیل جرایم رایانه ای در تهران می پردازیم.

اما کلمه دیپ فیک از کجا آمده است؟ این واژه در واقع ترکیبی از دو کلمه “Deep learning” (یادگیری عمیق) و “Fake” (جعلی) است. ویژگی دیپ فیک این است که با وجود به تصویر کشیدن وقایع غیرواقعی، در نگاه اول طبیعی و متقاعدکننده به نظر می رسند.

تاریخچه دیپ فیک

دستکاری عکس ها از همان روزهای اول اختراع عکاسی وجود داشته است. مدت کوتاهی پس از توسعه تصاویر متحرک نیز، تکنیک های تغییر فیلم ها شکل گرفت.

صنعت سینما همیشه حرف اول در دستکاری تصاویر برای اهداف هنری را می زند. چه استفاده از پرده سبز برای خلق تصاویر کامپیوتری و چه استفاده از کامپیوتر برای پوشاندن اتوماتیک خالکوبی های یک بازیگر به جای استفاده از ساعت ها گریم.

اولین مورد ثبت شده از تکنولوژی دیپ فیک به سال ۱۹۹۷ برمی گردد. زمانی که تصویر کامپیوتری از چهره یک شخص ساخته شد که در واکنش به موسیقی، طوری حرکت می کرد که انگار در حال آواز خواندن است.

بیشتر بخوانید : کلاهبرداری اینترنتی

اواخر دهه ۲۰۱۰ میلادی شاهد پیشرفت های چشمگیری در این زمینه بود. پژوهشگران موفق به ساخت ویدئوهای بسیار طبیعی شدند که یکی از آنها سیستمی بود که به یک چهره ی ساخته شده توسط کامپیوتر اجازه می داد حالات چهره یک شخص واقعی را به صورت زنده بازسازی کند.

در همین دوره بود که تکنیک های دیپ فیک در دسترس عموم قرار گرفت. حالا هر کسی با داشتن یک کامپیوتر و دسترسی به نرم افزار، می توانست دیپ فیک بسازد. امروزه نرم افزارهای دیپ فیک، حتی در قالب اپلیکیشن های موبایل، به وفور یافت می شوند.

دیپ فیک ها با چه هدفی ساخته می شوند؟

صنعت سینما همواره به دنبال روش هایی برای ارتقای فیلم سازی است. تکنولوژی دیپ فیک این امکان را فراهم می کند که چهره یک بازیگر فوت شده برای حفظ تداوم داستان به فیلم اضافه شود؛ مانند حضور «کری فیشر» و «پیتر کوشینگ» در فیلم های جنگ ستارگان که پس از مرگشان روی پرده رفت.

این تکنولوژی همچنین این پتانسیل را دارد که اشتباهات بازیگری را بدون نیاز به فیلم برداری مجدد کل صحنه اصلاح کند، که این موضوع می تواند هزینه های تولید را به شدت کاهش دهد. در تئوری، حتی اگر در مرحله پس تولید نیاز به تغییر باشد، می توان یک بازیگر را به طور کامل با شخص دیگری جایگزین کرد.

علاوه بر این، در فیلم های دوبله شده می توان با تغییر ظریف حرکات چهره بازیگر متناسب با صدای دوبلور، مشکل آزاردهنده عدم تطابق حرکت لب و صدا را حل کرد.

فریب و گمراه سازی

یکی دیگر از اهداف رایج، ساخت ویدئوهایی از چهره های سیاسی است که در حال بیان حرف هایی هستند که می تواند باعث بی اعتباری آن ها شود (با هدف تخریب یا تمسخر). معمولاً در این ویدئوها، شخص اظهارات جنجالی یا توهین آمیزی می کند که شخصیت او را زیر سوال می برد یا به مخالفانش بهانه می دهد تا شایستگی او را تخریب کنند. ویدئوهای جعلی از باراک اوباما و دونالد ترامپ نمونه هایی از این خرابکاری های سیاسی هستند، هرچند هیچ کدام نتوانستند از زیر ذره بینِ بررسی های دقیق جان سالم به در ببرند.

اهداف مجرمانه و کلاهبرداری

از منظر امنیت سایبری، دیپ فیک ها پتانسیل بالایی برای استفاده در کمپین های فیشینگ دارند. جایی که هکرها تلاش می کنند قربانی را برای کلیک روی یک لینک خطرناک یا انتقال پول به حساب خودشان فریب دهند.

بیشتر بخوانید : شکایت از فروشگاه اینترنتی

ارسال یک پیام ویدئویی که به نظر می رسد از طرف یکی از آشنایان قربانی است، شانس موفقیت این حملات را به شدت بالا می برد. به عنوان مثال، اگر کارمند بخش حسابداری یک تماس تصویری از طرف مدیر ارشد دریافت کند که به او دستور انتقال یک مبلغ را می دهد، بسیار متقاعدکننده تر از یک ایمیل یا پیامک متنی ساده خواهد بود.

محتوای غیراخلاقی (بزرگسالان)

متأسفانه رایج ترین هدف دیپ فیک، ساخت محتوای غیراخلاقی است؛ یعنی تولید ویدئوهایی از یک شخص خاص که در حال انجام رابطه جنسی است. بررسی های انجام شده روی ویدئوهای دیپ فیک در اواخر سال ۲۰۱۹ نشان داد که بیش از ۹۶ درصد آن ها برای این منظور ساخته شده اند و در تمام آنها از تصویر سلبریتی های زن برای ساخت دیپ فیک استفاده شده بود.

قوانین دیپ فیک در ایران

با توجه به اینکه دیپ فیک ها افزایش چشمگیری پیدا کرده اند، اما باید توجه داشت که هر محتوایی که بواسطه آن ساخته می شود غیر قانونی نیست. اگر ویدیو ساخته شده باعث تشویش اذهان عمومی شود که باعث آسیب به یک شخص شود آن موقع مجازات دارد و در صورت شکایت کیفری، سازنده آن مجازات خواهد شد.

اما نکته دیگر این است در قانون به صورت مستقیم به موضوع دیپ فیک نپرداخته اما ماده قانون هایی در حوزه جرایم رایانه ای وجود دارد که شخصی که قصد شکایت دارد با استناد به آنها می تواند پیروز دادگاه شود.

براساس ماده ماده 744 قانون مجازات اسلامی یا همان ماده 16 قانون جرایم رایانه ای، شخصی اگر به وسیله رایانه یا هوش مصنوعی اقدام به تولید فیلم، صدا یا تصویری کند که تحریف شده است و یا خود این علم را دارد که پخش این ویدیو ساخنگی منجر به هتک حیثیت شخصی دیگر می شود مجازات او 45 روز و 12 ساعت تا یک سال حبس یا جزای نقدی 5 میلیون تا 33 میلیون تومان یا هر دو مجازات خواهد شد.

اگر کلیپ منتشر شده منجر به تشویش اذهان عمومی شود جرم می باشد. براساس ماده 746 قانون مجازات اسلامی ( ماده 18 جرایم رایانه ای )، پخش کردن دروغ، شایعه و تهمت در فضای مجازی (اینترنت، شبکه های اجتماعی، پیامک و…) جرم است. شخص مجرم علاوه بر اینکه باید تلاش کند آبروی رفته را جبران کند (اعاده حیثیت)، به ۹۱ روز تا ۲ سال زندان یا پرداخت جریمه نقدی از ۶ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان تا ۵۰ میلیون تومان (یا هر دو مجازات با هم) محکوم خواهد شد.

حال اگر دیپ فیک موجب شود که شخصی ضرر مادی ببیند، برای مثال از کارش بیکار شود یا باعث شود یک شرکت تجاری اعتبار خود را از دست بدهد، براساس ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی می توانید از شخص شکایت کرده و ضرر مادی خود را مطالبه کنید.