دیوان عدالت اداری به موجب اصل ۱۷۳ قانون اساسی جمهوری اسلامی تاسیس شده است و هدف از تشکیل دیوان عدالت اداری با توجه به اصول ۱۷۰ و ۱۷۳ در قانون اساسی و مقررات تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری عبارت است از تضمین سلامت اداری در کشور.
دیوان عدالت اداری چیست؟
دیوان عدالت اداری نهادی قضایی و تخصصی است که به موجب اصل ۱۷۳ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و با هدف رسیدگی به شکایات، تظلمات و اعتراضات مردم نسبت به تصمیمات، اقدامات و مقررات واحدهای دولتی و مأموران آن ها تأسیس شده است.
دلیل ایجاد این نهاد، تضمین حاکمیت قانون، سلامت نظام اداری و جلوگیری از خودسری و تخلف دستگاه های اجرایی در برابر حقوق شهروندان بوده است. دیوان عدالت اداری در سال ۱۳۶۰ به طور رسمی فعالیت خود را آغاز کرد و در حال حاضر مطابق قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب ۱۳۹۲، دارای ساختاری شامل شعب بدوی، شعب تجدیدنظر و هیأت عمومی است که هر یک صلاحیت مشخصی در رسیدگی به دعاوی اداری دارند. این دیوان زیر نظر قوه قضاییه فعالیت می کند و نقش مهمی در کنترل قانونی عملکرد دولت ایفا می نماید.
صلاحیت دیوان عدالت اداری
دعاوی دولت علیه دولت یا دولت علیه اشخاص خصوصی در هیچ مورد قابل طرح و رسیدگی در شعب دیوان عدالت اداری نمی باشد و واحد های دولتی موضوع ماده ۱۰ این قانون نمی توانند در مقام خواهان در دیوان قرار گیرند و به موجب رای وحدت رویه شماره ۶۹۹-۲۲/۳/۸۶ سازمان های دولتی می توانند برای رفع هر نوع تخلف احتمالی از قانون به مراجعه دادگستری که مرجع نظم عمومی است مراجعه کنند.
در قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری به موجب مواد ۱۰ و ۱۲ رسیدگی به دعاوی به دو شیوه انجام می گیرد و دعاوی یا در صلاحیت شعب دیوان است که توسط روسا و مستشاران و دادرسان شعب بدوی یا تجدید نظر رسیدگی می شود یا در صلاحیت هایت عمومی دیوان عدالت اداری است که با حضور دو سوم از قضات دیوان صورت می پذیرد که در ادامه به صورت کامل یه این موضوع می پردازیم.
تصمیمات و اقدامات واحدهای دولتی
اولین سوالی که لازم است به آن پاسخ دهیم این است که تصمیم و اقدام معنای واحد دارند یا خیر ؟ در پاسخ به این سوال، حقوقدانان بین تصمیم و اقدام تفکیک قایل شده اند و تصمیم عبارت است از عملی که وضعیت حقوقی موجود را تغییر داد و دارای اثر حقوقی است اما اقدامات عبارت است از عملیاتی که برای تهیه مقدمات تصمیمات اداری یا اجرای آن انجام شود.
تصميم
- تصمیم اداری عام و عینی شامل همه افراد می شود مانند آیین نامه ها بخشنامه ها ، دستورالعمل
- تصمیم اداری انفرادی و شخصی شامل همه افراد نیست مانند پروانه ساخت بنا برای ملک خاص
اقدام
اقدام مادی (اثر حقوقی ندارد مقدمه اتخاذ تصمیم است مانند طرح، برنامه و پیشنهاد) . اقدام اجرایی اثر حقوقی ندارند در جهت اجرای تصمیم است مانند بستن محل کسب ویژگی های تصمیمات اداری عبارت است از اینکه یک طرفه هستند توسط افراد صلاحیت دار و در حدود مقررات صورت میگیرند، اثر قهقرایی ندارند، توسط افراد واجد اهلیت انجام میگیرند و شکایت نسبت به این تصمیمات و اقدامات واحدهای دولتی در صلاحیت دیوان عدالت اداری است و واحدهای دولتی مشتمل بر موارد ذیل هستند.
وزارت خانه به موجب ماده ۱ قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۸۶/۷/۸ واحد سازمانی مشخصی است که تحقق یک یا چند هدف از اهداف دولت را بر عهده دارد و به موجب قانون ایجاد شده یا می شود و توسط وزیر اداره میگردد.
سازمان دولتی هرچند اصطلاح سازمان دولتی عنوانی است عام و کلی و همه واحدهای دولتی را در بر میگیرد؛ اما مستنبط از بند الف قسمت ۱ ماده ۱ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری سازمان دولتی در معنای اخص خود در ردیف وزارت خانه مؤسسه شرکت دولتی قرار گرفته و از مصادیق واحدهای دولتی محسوب می شود.
مؤسسه دولتی براساس ماده ۲ قانون مدیریت خدمات کشوری مؤسسه دولتی واحد سازمانی است که به موجب قانون ایجاد شده یا میشود و با داشتن استقلال حقوقی، بخشی از وظایف و اموری که به عهده یکی از قوای سه گانه و سایر مراجع قانونی است را عهده دار میباشد. کلیه سازمانهایی که در قانون اساسی از آنها نام برده شده در حکم مؤسسه دولتی قرار دارند. براساس
تعريف مؤسسه دولتی در قانون مذکور مؤسسات دولتی را میتوان به سه دسته تقسیم کرد: الف مؤسسات مستقل اینگونه مؤسسات جدا از وزارت خانه هستند و زیر نظر مستقیم رئیس جمهور اداره می شوند و در رأس آنها معاون رئیس جمهور قرار دارد مثل سازمان انرژی اتمی ایران سازمان حفاظت از محیط زیست سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
تصمیمات و اقدامات مأموران واحدهای دولتی
کلیه اشخاص حقیقی که عهده دار اعمال اقتدارات و متصدی خدمات عمومی در واحدهای دولتی می باشند مامور دولت به حساب می آیند و باید قواعد و ضوابط اداری را مراعات کنند و در حدود صلاحیت و اختیارات قانونی خود عمل کنند و ضمن رعایت قوانین و مقررات از مداخله در اموری که در صلاحیت آنها قرار ندارد پرهیز نموده و از اوامر مقامات مافوق خود اطاعت کنند و با کمال دقت و حسن نیت و بدون غرض ورزی به نحو مطلوب انجام وظیفه نموده تا به واسطه تصمیمات و اقداماتی که اتخاذ می نمایند از جهت ،مدنی کیفری، اداری طرف شکایت قرار نگیرند و درصورتی که مأمور دولت در امور راجع به وظایف اش مرتکب نقض قوانین و مقررات شده یا با تسامح و غفلت یا عمداً موجب تضییع حقی شود به شکایت اشخاص حقیقی و اشخاص حقوقی حقوق خصوصی علیه او رسیدگی می شود.
بنابراین علاوه بر واحد دولتی تصمیم و اقدام ماموران این واحدها نیز قابل شکایت در دیوان عدالت اداری می باشد.
شکایت از آراء و تصمیمات قطعی مراجع اختصاصی اداری
در جهت ایفای صلاحیت شکایت از آراء و تصمیمات قطعی مراجع اختصاصی اداری به موجب قسمت ۲ ماده ۱۰ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری رسیدگی به اعتراضات و شکایات از آراء و تصمیمات قطعی هیأتهای رسیدگی به تخلفات اداری و کمیسیونهایی مانند: کمیسیون های مالیاتی، هیأت حل اختلاف کارگر و کارفرما، کمیسیون ماده ۱۰۰ قانون شهرداری ها منحصراً از حيث نقض قوانین و مقررات یا مخالفت با آنها در صلاحیت دیوان عدالت اداری می باشد.
در زمینه اداره کار، وکیل اداره کار و وکیل بیمه تامین اجتماعی می توانند به شما مشاوره تخصصی بدهند.
سخن پایانی
دیوان عدالت اداری مرجع صالح به رسیدگی دعاوی می باشد که زیر نظر دولت فعالیت می کنند و این کار از طریق :
- انجام نظارت بر اجرای قانون جهت حصول اطمینان از حکومت قانون
- جلوگیری از تضییع حق و تفسیر غلط قانون
- کنترل مصوبات وزارتخانه ها، موسسات، شرکا های دولتی و سایر دستگاه هایی که بودجه دریافت می کنند
- تدابیر لازم برای پیشگیری از فساد اداری
- و……
دیوان عدالت اداری یک مرجع تخصصی است که بهتر است با وکیل که تجربه فعالیت در این مرجع را دارد، همکاری داشته باشید که وکیل دیوان عدالت اداری در تهران، وکیل دیوان عدالت اداری در کرج، وکیل دیوان عدالت اداری در شیراز و دیگر شهرها در گروه وکلای دادیار ۲۴ آماده ارائه مشاوره و قبول وکالت پرونده های شما می باشند.
