شورای عالی کار چیست؟ وظایف و تکالیف

شورای عالی کار را می توان یکی از عالی ترین شورا در ایران نامید که یکی از وظایف اصلی او تعیین حداقل دستمزد کارگران است.

شورای عالی کار چیست؟

شورای عالی کار، قبل از تصویب نهایی لایحه قانونی سال ۱۳۲۵ و براساس تصویب نامه هیئت وزیران و با هدف تهیه لایحه کار تشکیل گردید و در همه قوانین کار کشور از آن به عنوان یکی از شوراهای قانونی مانند شوراهای اسلامی کار در ارتباط با قانون کار، نام برده شده است.

حتی در قانون کار مصوب سال ۱۳۳۷ نیز شورای عالی کار به عنوان یک نهاد سه جانبه برای تصمیم گیری در مورد روابط کار پیش بینی شده بود. به این ترتیب می توان گفت این شورا قدیمی ترین نهاد سه جانبه کشور است.

فصل دهم قانون کار جمهوری اسلامی نیز که ۱۵ ماه پس از تصویب در مجلس اسلامی سرانجام در سال ۱۳۶۹ در مجمع تشخیص مصلحت نظام به تصویب رسید، به شورای عالی کار اختصاص داده شده است.

ماده ۱۶۷ قانون کار وظایف این شورا را در عبارتی بسیار کوتاه تعریف کرده است.

اعضا شورای عالی کار

ماده ۱۶۷ قانون کار، ضمن برشمردن تکالیف این شورا، اعضاء آن را نیز معرفی کرده است:

• وزیر کار و امور اجتماعی که ریاست شورا را به عهده خواهد داشت.
• دو نفر از افراد بصیر و مطلع در مسائل اجتماعی و اقتصادی به پیشنهاد وزیر کار و امور اجتماعی و تصویب هیات وزیران که یک نفر از آنان از اعضا شورای عالی صنایع انتخاب خواهد شد.
• سه نفر از نمایندگان کارفرمایان
• سه نغر از نمایندگان کارگران

تعیین حداقل حقوق کارگران

تعیین حداقل مزد کارگران یکی از مهم ترین و اساسی ترین وظایف شورای عالی کار است که مستقیما بر معیشت میلیون ها کارگر و خانواده های آنان تأثیر می گذارد. این وظیفه در قانون کار به صراحت به شورای عالی کار واگذار شده است.

بر اساس ماده ۳۵ قانون کار، مزد عبارت است از وجوه نقدی یا غیرنقدی که در مقابل انجام کار به کارگر پرداخت می شود. از این رو، تعیین حداقل مزد، مبنای اصلی محاسبه بسیاری از حقوق و مزایای قانونی کارگران از جمله اضافه کاری، حق السعی، عیدی و سنوات محسوب می شود.

مطابق ماده ۴۱ قانون کار، شورای عالی کار مکلف است همه ساله میزان حداقل مزد کارگران را برای نقاط مختلف کشور یا صنایع گوناگون تعیین نماید. قانون گذار برای جلوگیری از تصمیم گیری سلیقه ای، دو معیار الزام آور را برای این شورا مشخص کرده است:

• نرخ تورم رسمی که از سوی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران اعلام می شود؛
• هزینه تأمین معیشت یک خانوار کارگری متوسط، بدون توجه به ویژگی های جسمی، روحی یا نوع شغل کارگر.

بر این اساس، شورای عالی کار موظف است حداقل مزدی تعیین کند که در عین هم خوانی با شرایط اقتصادی کشور، توان تأمین حداقل های زندگی یک خانواده کارگری را داشته باشد.

همچنین طبق تبصره ماده ۴۱، هیچ کارفرمایی مجاز نیست مزدی کمتر از حداقل مزد مصوب شورای عالی کار پرداخت کند و در صورت تخلف، مکلف به پرداخت مابه التفاوت خواهد بود.

حمایت از کارگران

یکی دیگر از کارکردهای اساسی شورای عالی کار، ایفای نقش حمایتی در تنظیم روابط کار و صیانت از حقوق کارگران است. این حمایت ها صرفاً محدود به تعیین مزد نبوده و در ابعاد مختلف شرایط کار، ایمنی، سلامت و امنیت شغلی نمود پیدا می کند.

حمایت از سلامت و ساعات کار کارگران (ماده ۵۲ قانون کار)

بر اساس ماده ۵۲ قانون کار، کاهش ساعات کار در مشاغل سخت و زیان آور پیش بینی شده است. شورای عالی کار با مشارکت در سیاست گذاری ها و آیین نامه های مرتبط، نقش مهمی در شناسایی این مشاغل و حمایت از کارگران شاغل در آن ها ایفا می کند تا سلامت جسمی و روانی آنان حفظ شود.

حمایت از زنان و کارهای خطرناک (ماده ۷۵ قانون کار)

طبق ماده ۷۵ قانون کار، انجام کارهای خطرناک، سخت و زیان آور برای کارگران زن ممنوع است. شورای عالی کار در تدوین مقررات و ضوابط اجرایی مرتبط، نقش حمایتی دارد تا از به کارگیری زنان در مشاغلی که سلامت آنان را به خطر می اندازد جلوگیری شود.

حمایت از ایمنی و بهداشت کار (ماده ۹۰ قانون کار)

بر اساس ماده ۹۰ قانون کار، کلیه واحدهای تولیدی و خدماتی مکلف به رعایت مقررات حفاظت فنی و بهداشت کار هستند. شورای عالی کار از طریق تصویب آیین نامه ها و سیاست های کلان ایمنی، در ایجاد محیط کار سالم و پیشگیری از حوادث شغلی نقش اساسی دارد.

حمایت از تشکل های کارگری و کارفرمایی (ماده ۱۵۳ قانون کار)

ماده ۱۵۳ قانون کار به رسمیت شناختن تشکل های کارگری و کارفرمایی را در چارچوب قانون مورد تأکید قرار داده است. شورای عالی کار به عنوان یک نهاد سه جانبه، بستر گفت وگو و مشارکت نمایندگان کارگران و کارفرمایان را فراهم می کند و از این طریق، به تقویت جایگاه قانونی کارگران کمک می نماید.

حمایت از امنیت شغلی کارگران (ماده ۲۷ قانون کار)

مطابق ماده ۲۷ قانون کار، فسخ قرارداد کار به دلیل قصور یا تخلف کارگر تنها با نظر مثبت شورای اسلامی کار یا هیأت تشخیص امکان پذیر است. این سازوکار که با سیاست گذاری های شورای عالی کار هم راستا است، نقش مهمی در جلوگیری از اخراج های خودسرانه و حفظ امنیت شغلی کارگران دارد.

سخن پایانی

به نقل از وکیل اداره کار در تهران یکی از شورای های مهم کارگری و کارفرمایی است که تعیین دستمزد یکی از وظایف او است.

در صورت سوال از کارشناس اداره کار دارید و می خواهید راجب شکایت از کارفرما بابت حقوق یا بیمه سوال کنید، می توانید با شماره های داخل سایت دادیار ۲۴ تماس بگیرید و با وکلای مجرب صحبت کنید.