اضافه کاری : تعریف و فرمول محاسبه

براساس ماده قانون های موجود مربوط به اداره کار، ساعت کاری موظفی ۴۴ ساعت در هفته می باشد و اگر سازمان، کارگاه یا هر ارگانی نیروهای خود را بیشتر از زمان مشخص نگه دارد، اضافه کاری به آن نیرو تعلق می گیرد.

البته این نکته را از وکیل اداره کار برایتان بگوییم که اینگونه توضیح می دهد :

در قانون کار تعریف مشخصی از اضافه کاری یا ارجاع کار اضافی ارائه نشده است، ولی ب توجه به میزان ساعات کار پیش بینی شده برای کاگران غیر نوبتی در هفته ( ۴۴ ساعت ) و برای کارگران نوبتی در چهار هفته ( ۱۷۶ ساعت ) ارجاه کار اضافه بر ساعات مذکور اضافه کاری محسوب می گردد.

در مقاله ساعت کاری در قانون کار، به صورت کامل به این موضوع پرداخته ایم.

اضافه کاری کارگران غیر نوبتی

در مورد کارگران غیر نوبتی قابل ذکر است حداکثر ساعات کار در شبانه روز ۸ ساعت و در هفته ۴۴ ساعت می باشد و با توافق کارگر و کارفرما یا نمایندگان قانونی آنان میت وان به میزان بیشتر از ۸ ساعت به کارگر کار ارجاع کرد، به شرط آنکه سقف ۴۴ ساعت در هفته مراعات گردد.

لذا در صورتی که موافقت کارگر وجود نداشته باشد، نمیتوان به عنوان ساعات مقرر، کار بیش از ۸ ساعت کار به او ارجاع نمود، هرچند سقف ۴۴ ساعت در هفته حفظ شود ارجاع کار اضافی ضمن نیاز به موافقت کارگر، مستلزم پرداخت مزد ساعات کار اضافی به اضافه ۴۰٪ خواهد بود که سقف آن در شرایط عادی ۴ ساعت در روز تعیین شده است.

فرمول محاسبه اضافه کاری

محاسبه اضافه کاری، برخلاف تصور عمومی، همیشه فرمولی ساده و یکسان ندارد. تفاوت در نوع کار، کارگر ( نوبتی یا غیرنوبتی )، نحوه پرداخت مزد ( ماهیانه، روزمزد یا ساعتی)، توافق های ضمنی بین کارگر و کارفرما و حتی ثبت یا عدم ثبت دقیق ساعات کار، باعث می شود، اختلافات متعددی در این زمینه شکل بگیرد. در بسیاری از پرونده های اداره کار، اختلاف اصلی دقیقاً بر سر نحوه محاسبه مزد هر ساعت اضافه کاری و مبنای حقوقی آن است.

بر اساس ماده ۵۹ قانون کار، ارجاع کار اضافی تنها با رضایت کارگر مجاز است و کارفرما مکلف می باشد، بابت هر ساعت اضافه کاری، ۴۰ درصد بیش از مزد هر ساعت کار عادی به کارگر پرداخت کند. به بیان ساده، هر ساعت اضافه کاری معادل ۱۴۰٪ مزد ساعتی عادی خواهد بود و سقف آن در شرایط عادی، ۴ ساعت در روز تعیین شده است.

فرمول قانونی محاسبه اضافه کاری به صورت زیر است:

• مزد هر ساعت اضافه کاری = مزد هر ساعت عادی × ۱.۴

و برای محاسبه مبلغ کل اضافه کاری

• مبلغ کل اضافه کاری = تعداد ساعات اضافه کاری × مزد هر ساعت عادی × ۱.۴

بزارید برایتان یک مثال عملی بزنیم برایتان کامل روشن شود :

فرض کنید حقوق ماهانه یک کارگر ۱۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال باشد و ساعات کار موظفی ماهانه ۱۹۲ ساعت در نظر گرفته شود.

مزد هر ساعت عادی:

۱۵۰,۰۰۰,۰۰۰ ÷ ۱۹۲ ≈ ۷۸۱,۲۵۰ ریال

مزد هر ساعت اضافه کاری:

۷۸۱,۲۵۰ × ۱.۴ ≈ ۱,۰۹۳,۷۵۰ ریال

اگر کارگر ۱۰ ساعت اضافه کاری انجام داده باشد:

۱۰ × ۱,۰۹۳,۷۵۰ = 10,۹۳۷,۵۰۰ ریال

چند نکته راجب اضافه کاری

اضافه کاری زمانی مصداق دارد که ارجاع کار اضافی علاوه بر ساعات معمولی کار کارگران پیش بینی شده در قانون باشد، لذا چنانچه کارگری به صورت پاره وقت یا نیمه وقت شاغل است، در صورتی که کاری اضافه بر ساعات مقرر به او ارجاع شد و به انجام رسید تا سقف ساعات قانون کار اضافه کاری نامیده نمیشود و مشمول پرداخت فوق العاده اضافه کاری که ۴۰ اضافه تر از مزد عادی است نمی گردد و صرفا محقق به دریافت مزد عادی ساعات کارکرد است.

ارجاع کار اضافی تا ۴ ساعت روزانه موکول به تحقق شرایط خاصی نیست و صرفا موافقت طرفین به ارجاع و انجام آن کافی است، در صورتی که با توجه به مباحثی که در مورد ضرورت محدودیت ساعات کار گفته شد باید ارجاع اضافه کاری به صورت استثنایی و در موارد خاص مجاز باشد و این نقص فعلی قانون کار در این راستا می باشد و به دلیل نیاز کارگران به دستمزد حاصل از اضافه کاری، عملا ساعات کار کارگران در برخی کارگاه ها به ۱۲ ساعت افزایش یافته و لذا بطور قطع نیاز به اصلاح قانون در این زمینه وجود دارد.

علاوه بر مطلب مندرج در بند ۲ ارجاع کار اضافی به ترتیبی که در قانون کار پیش بینی شده، عملا محدودیت خود را از دست داده و با عنایت به تبصره ماده ۵۹ و همچنین ماده ۶۰ قانون کار در موارد استثنایی و مواقعی که جهت مقابله با حوادث غیر مترقبه و جلوگیری از آثار آن یا در جهت اعاده فعالیت کارگاه حضور کارگر لازم باشد تا ۸ ساعت ارجاع کار اضافی و مازاد بر آن با موافقت کارگر پیش بینی شده است.

توجه به اینکه نکته لازم است که در کارهای سخت و زیان آور ارجاع کارز اضافی بکلی ممنوع بوده، همچنین ارجاع کار اضافی به کارگر نوجوان ( ۱۵ تا ۱۸ سال ) و کارگران شب کار منع شده است. لیکن مانعی در ارجاع کار اضافه به زنان کارگر با رعایت سایذ شرایط وجود ندارد.

اضافه کاری و حق بیمه

یکی از سوالاتی که خیلی افراد از وکیل بیمه تامین اجتماعی می پرسند این است که آیا اضافه کاری حث بیمه دارد یا خیر؟ جواب بله است. در صورتی که کارفرما این مورد را رعایت نمی کند، شما می توانید از شکایت از کارفرما را مطرح کنید که البته اثبات اضافه کاری، کاری بسیار سخت است که اگر ساکن تهران هستید، بهتر است با وکیل اداره کار در تهران یا وکیل بیمه تامین اجتماعی در تهران مشاوره داشته باشید تا از صدر موفقیت خود در صورت شکایت، آگاه شوید.

محاسبه اضافه کار در روزهای تعطیل

بر اساس ماده ۶۳ قانون کار، روز جمعه به عنوان تعطیل هفتگی کارگران به همراه مزد شناخته می شود و طبق قانون باید هفتگی یک روز کارگر تعطیل باشد. علاوه بر آن، مطابق تبصره های ۱، ۲ و ۳ ماده ۶۲ قانون کار، تعطیلات رسمی کشور و مناسبت های قانونی اعلام شده، جزو حقوق قانونی کارگر محسوب می شوند و کارفرما اصولاً حق الزام کارگر به حضور در این ایام تعطیلات رسمی را ندارد؛ مگر در موارد استثنایی و با رعایت ضوابط مقرر در قانون.

تفاوت کار در روز عادی و روز جمعه

روز عادی:

کار در ساعات موظفی محسوب می شود و فقط در صورت تجاوز از ساعات مقرر، مشمول اضافه کاری با ضریب ۴۰٪ خواهد بود.

روز جمعه:

حتی اگر کار در چارچوب ساعات موظفی انجام شود، جمعه کاری تلقی شده و مستحق فوق العاده قانونی است.

تعطیلات رسمی غیرجمعه:

کار در این ایام، کار اضافی محسوب می شود و مشمول مزایای اضافه کاری خواهد بود.

از نگاه قانون کار، تعطیل کاری از حیث پرداخت، تابع مقررات اضافه کاری است؛ یعنی هر ساعت کاری که در روز تعطیل انجام می شود، با ضریب ۱۴۰٪ مزد ساعتی عادی محاسبه می گردد.

تنها استثنا مربوط به زمانی است که روز تعطیل، مصادف با جمعه باشد؛ در این صورت، علاوه بر فوق العاده اضافه کاری، فوق العاده جمعه کاری نیز به مزد کارگر اضافه می شود.

سخن پایانی

در این مقاله سعی کردیم نکات قانونی مربوط به اضافه کاری و نحوه محاسبه آن را برایتان توضیح بدهیم و در صورتی که سوالی در مورد این موضوع دارید، می توانید از طریق نظرات این مقاله مطرح کنید یا با شماره های داخل سایت تماس بگیرید.