تنظیم دادخواست : راهنمای کامل نگارش و انواع آن

اولین و مهم ترین گام، در دعاوی حقوقی، تنظیم دادخواست است. تمامی مراحل دادرسی شما به همین مورد بستگی دارد. در واقع، می توان گفت این گام تعیین کننده ی سرنوشت پرونده ی شما در دادگاه است. بسیاری از مشکلات حقوقی و رد دعاوی افراد به  این علت است که در تنظیم دادخواست خود دچار اشتباه می شوند

 در مقابل، یک دادخواست قانونی و اصولی می تواند پرونده ی شما را  بسیار جلو بیندازد و حتی باعث موفقیت شما در آن شود. در این مقاله ما به طور تخصصی و قانونی به بررسی تمام جنبه های تنظیم دادخواست می پردازیم.

دادخواست چیست؟

دادخواست در لغت به معنای اقامه ی دادخواهی علیه کسی است. به موجب ماده ۴۸ قانون آیین دادرسی مدنی، خواهان برای طرح خواسته خود علیه خوانده باید دادخواستی را تقدیم دادگاه کند. با تنظیم دادخواست، شروع رسیدگی به این پرونده آغاز می شود. نحوه نگارش آن، شرایط و قوانین مخصوص به خود را دارد که عدم رعایت آن ها منجر به عدم رسیدگی پرونده می شود. به بیان دیگر، چارچوب دعوای حقوقی از این طریق مشخص می شود و مبنای صدور رأی قاضی است. امروزه با الکترونیکی شدن دفاتر قانونی، این کار باید در سامانه ثنا انجام شود.

تفاوت تنظیم دادخواست و شکواییه چیست؟

تنظیم دادخواست زمانی است که دعوای حقوقی اتفاق می افتد. به عبارتی، ناشی از روابط خصوصی و شخصی افراد است. نگارش آن در یک فرم خاصی انجام می شود و محل رسیدگی به آن در دادگاه است. برای اموری مثل، دعاوی مالی، خانوادگی، ملکی و اموال غیرمنقول و کار و کارگر، قراردادی و اسناد کاربرد دارد. به بیان ساده، در این امر قصد شما مطالبه ی حق تضییع شده است.

اما شکواییه، برای دعاوی کیفری است؛ زمانی که بزه و جرمی مثل، سرقت، قتل، ضرب و جرح، تهدید و توهین و… اتفاق می افتد. هدف شما در این کار، مجازات فرد متخلف است. محل رسیدگی به شکایت، ابتدا در دادسرا انجام می شود. سپس، در صورتی که کیفرخواست صادر شود به دادگاه ارجاع می شود. برای طرح شکایت، قانونگذار سخت گیری کمتری اعمال می کند. به گونه ای که فرد به صورت شفاهی هم می تواند شکایت خود را ثبت کند. برای تنظیم شکواییه، وکیل کیفری می تواند کمک بسزایی کند.

انواع دادخواست

در نظام حقوقی و دادرسی مدنی، براساس نوع اعتراض، مراجع و مراحل رسیدگی، دادخواست به انواع مختلفی تقسیم می شود. آگاهی از آن ها، افراد را در انتخاب مسیر درست و رسیدن به حق خود یاری می کند. در اینجا به عنوان نمونه پرکاربردترین آن ها را برای شما معرفی می کنیم.

دادخواست بدوی

بدوی در لغت حقوقی به معنای اولین است. طبق همین، برای آغاز یک دعوی قضایی باید دادخواست اولیه (بدوی) خود را در دادگاه ارائه داد. برای نگارش آن باید اطلاعاتی همچون، هویت خواهان و وکیل آن، مشخصات خوانده، موضوع دعوا، شرح و بسط ماجرا، مستندات و ضمائم ثبت شود. پس از تنظیم دادخواست بدوی آن، موضوع برای رسیدگی به دادگاه بدوی یا شورای حل اختلاف ارجاع می شود.

دادخواست تجدیدنظر

زمانی که حکمی در دادگاه بدوی صادر شود، برای اعتراض به آن رأی باید اقدام به تنظیم دادخواست تجدیدنظر کرد. برای این کار باید در زمان تعیین شده فرم دادخواست خود را به دادگاه تجدیدنظر ارائه داد. این زمان برای افراد داخل ایران ۲۰ روز است و برای افراد ساکن خارج دو ماه می باشد.

دادخواست واخواهی

اگر محکوم علیه در جلسه ی صدور رأی غایب باشد برای اعتراض به حکم غیابی باید دادخواست واخواهی تنظیم کند. این دادخواست در همان دادگاه صادرکننده حکم غیابی باید انجام شود. در این شرایط هم دستور اجرای حکم تا زمان اعلام نتیجه واخواهی ممنوع است.

دادخواست اعاده دادرسی

یکی از راه های مهم و غیرمعمول برای اعتراض به حکم قطعی، تنظیم دادخواست اعاده دادرسی است. در واقع، امکان استناد به آن در شرایط خاصی انجام می شود. کشف دلیل جدید، جعلی بودن سند، وجود تضاد در دو رأی قطعی، اشتباه قاضی در استنباط دلایل و مستندات و مغایرت مفاد یک رأی با سند معتبر از جمله این شرایط هستند. این دلایل می توانند رسیدگی مجدد به رأی قطعی را برای دادگاه توجیه کنند.

دادخواست طاری

در حقوق، زمانی که در اثنای رسیدگی به دعوای اصلی، یک دعوای جدید اقامه شود باید فرد اقدام به تنظیم دادخواست طاری کند. به عبارتی، منشأ هر دو دعاوی یکسان و مرتبط هستند. این نوع به دعوی اضافی، متقابل، ورود و جلب شخص ثالث تقسیم می شود.

• دعوی اضافی: علاوه بر دعوای اصلی، خواهان علیه خوانده دعوی دیگری اقامه می کند.
• دعوی متقابل: در این مورد، خوانده به طور متقابل علیه خواهان یک دعوی تنظیم می کند.
• دعوی ورود شخص ثالث: هرگاه در موضوع مورد دادرسی، شخص ثالث نسبت به طرفین یا یکی از آن ها اقامه دعوا کند.
• دعوی جلب شخص ثالث: هنگامی که شخص ثالثی، ذی نفع یکی از طرفین اصلی دعوا باشد.

نحوه تنظیم دادخواست

هر دعوای حقوقی، براساس یک خواسته و موضوعی صورت می گیرد. به همین خاطر، در وهله ی اول باید از یک وکیل راهنمایی بگیرید. سپس، با نظر او خواسته را با بیانی رسمی و شفاف، مطابق قانون بنویسید. این سند رسمی و قانونی باید دربردارنده ی تمامی مشخصات خواهان و خوانده باشد. برای اثبات گفته های خود، مستنداتی را باید ضمیمه آن کنید. در آخر، برای ثبت آن باید هزینه ای را پرداخت کنید که میزان آن باتوجه به خواسته شما متفاوت است. تمام این مراحل را باید در دفاتر خدمات قضایی تنظیم نمایید.

اهمیت نگارش دادخواست توسط وکیل

برای انجام هر کاری باید به متخصص آن حرفه مراجعه کرد. وکیل هم فردی عالم به نظام قضایی است که بیشترین کمک را به شما می کند. در برخی موارد، عدم مراجعه به آن خسارات جبران ناپذیری را برای شما به دنبال دارد. تنظیم دادخواست هم نیازمند یک مهارت حقوقی بالایی است که باید با تجربه و دقت فراوان همراه شود. نگارش دادخواست توسط وکیل دارای مزایایی است از جمله:

• ثبت دقیق خواسته
• بیان دلایل و مستندات کافی
• جلوگیری از رد دادخواست
• سرعت بخشیدن به روند دادرسی
• ارائه لایحه ی دفاعیه قوی
• تنظیم دادخواست های دیگر در صورت لزوم
• احاطه کامل به تمامی ماده ها و تبصره های قانونی جدید

آیا تنظیم دادخواست نیاز به وکیل دارد؟

به صورت قانونی گرفتن وکیل هیچ الزامی برای افراد ندارد؛ اما برای موفقیت بیشتر این کار انجام می شود. در واقع، شانس قبول دعوی و موفقیت در پرونده تا حد زیادی به چگونگی تنظیم دادخواست بستگی دارد. برای این کار، قطعا وکیلی که احاطه ی تخصصی و علمی به تمامی این مراحل دارد، به شما کمک بهتری می کند. وجود قوانین و تبصره های مختلف و پیچیده، سختی انجام دعوی را برای افراد معمولی دوچندان می کند. به بیان دیگر، قبل از تنظیم دادخواست، انتخاب یک وکیل خبره و توانا موفقیت شما را پیشاپیش تضمین می کند.

چه اطلاعاتی برای نگارش دادخواست ضروری است؟

تنظیم دادخواست همان طور که گفتیم باید مطابق با اصول و قوانین خاصی صورت پذیرد. طبق ماده ۵۱ قانون آیین دادرسی، یک دادخواست باید شامل این موارد باشد:

• ذکر کامل مشخصات خواهان و وکیل آن
• اطلاعات هویتی خوانده
• بیان خواسته و موضوع مورد رسیدگی
• شرح و بسط کامل و دقیق ماجرا
• ارائه تمامی مستندات و مدارک لازم
• ثبت امضای الکترونیکی

اگر در تنظیم دادخواست اشتباه کنم، چه می شود؟

درج اشتباه اطلاعات در دادخواست موجب رد آن از سوی دادگاه می شود. سپس، طی یک مهلت زمانی باید اقدام به رفع نواقص کرد. همچنین، عدم ادله ی کافی می تواند مسیر پرونده را منحرف کند. این اتفاق، هزینه های زیادی را برای فرد به دنبال دارد. از طرفی زمان رسیدگی و بررسی پرونده را طولانی می کند. حتی یک درج ناقص نشانی، ابلاغ ها را مخدوش و در مواردی ابطال می کند. در نهایت، هر نوع اشتباهی می تواند منجر به صدور رأی علیه فرد شود. در نهایت باید گفت؛ اگر به  دنبال احقاق حقوق خود هستید، حتما با یک وکیل پایه یک دادگستری مورد اعتماد مشورت کنید.

پیشنهاد می کنیم دیگر مقاله ما نوشتن لایحه، تنظیم لایحه، نوشتن اظهارنامه و تنظیم اظهارنامه را نیز مطالعه کنید.