در این مقاله، قصد داریم به رای دیوان در خصوص الزام تامین اجتماعی به اجرای رای اداره کار که یکی از مهم ترین پرونده های حقوق کار است، یعنی رأی شماره های ۴۳۸-۴۳۷ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری (مورخ ۱۹ خرداد ۱۳۹۳) بپردازیم؛
پرونده ای بسیار حیاتی که موضوع اصلی آن، ابطال دستورالعمل داخلی و سازمان تأمین اجتماعی است که در مقاله عدم اجرای رای اداره کار توسط بیمه تامین اجتماعی به صورت کامل پرداخته ایم و این رای به سرگردانی کارگران میان اداره کار و شعب تأمین اجتماعی پایان می دهد.
ماجرای پرونده از چه قرار بود؟
داستان از آنجا شروع شد که بر اساس ماده ۱۴۸ قانون کار، کارفرما مکلف است کارگر خود را بیمه کند. اگر نکرد، کارگر به هیأت های تشخیص و حل اختلافِ اداره کار شکایت می کند. وقتی اداره کار رأی به نفع کارگر صادر کرد، تأمین اجتماعی موظف است حق بیمه را از کارفرما بگیرد و سابقه کارگر را لحاظ کند.
اما سازمان تأمین اجتماعی در اواخر شهریور سال ۱۳۸۸، یک بخشنامه داخلی (دستورالعمل شماره ۵۳۹/۵۰۰۰) صادر کرد. در بند ۱ از فصل ششمِ این بخشنامه، قانون عجیبی وضع شد:
تأمین اجتماعی به شعبات خود دستور داد که حتی اگر کارگر با رأی قطعی اداره کار مراجعه کرد، شما حق ندارید فورا رأی را اجرا کنید! بلکه باید تمام مدارک و رأی اداره کار را به یک کمیته تخصصی در تهران بفرستید تا آن ها بررسی کنند که آیا رای اداره کار را قبول دارند یا خیر!
بخشنامه ای که باعث سردرگرمی کارگران است
این بخشنامه باعث ضایع شدن حق بسیاری از افراد شد. به عنوان مثال، در شکایتی که منجر به صدور این رأی دیوان شد، همسر یک کارگر فوت شده، طرح دعوا کرده است. این خانم داغدار، پس از دوندگی های فراوان موفق شده بود رأی قطعی اداره کار را بگیرد که نشان می داد همسرش ۱۰ سال سابقه کار بدون بیمه داشته است. اما تأمین اجتماعی استان با استناد به همین بخشنامه داخلی، از اجرای رأی اداره کار امتناع کرده و گفته بود کمیته ما این سابقه را تأیید نمی کند.
استدلال تأمین اجتماعی در دادگاه چه بود؟
تأمین اجتماعی در دفاع از این بخشنامه خود ادعا می کرد که مراجع اداره کار، فقط رابطه کارگری و کارفرمایی را نگاه می کنند و به قوانین پیچیده تأمین اجتماعی (مثل مرخصی های بدون حقوق، غیبت ها، یا کارگاه های پیمانکاری) توجهی ندارند.
آنها می گفتند ما در جلسه اداره کار حضور نداریم تا از خودمان دفاع کنیم و گاهی این آرا با قوانین ما در تضاد است. پس ما حق داریم به عنوان حافظ صندوق بیت المال، آرا را قبل از اجرا، در کمیته های خودمان چک کنیم.
دیوان عدالت اداری می گوید : تأمین اجتماعی مرجع رسیدگی نیست
شکایات متعدد کارگران از این بخشنامه، سرانجام روی میز هیأت عمومی دیوان عدالت اداری قرار گرفت. قضات دیوان با بررسی دقیق پرونده، رأی شماره ۴۳۷ و ۴۳۸ را با یک استدلال منطقی صادر کرده و بخشنامه سازمان تأمین اجتماعی را باطل نمودند. اما استدلال دیوان چه بود؟
قدرت اجرایی آرای اداره کار (ماده ۱۶۶):
دیوان اعلام کرد که بر اساس ماده ۱۶۶ قانون کار، وقتی مرجع حل اختلاف اداره کار یک رأی صادر می کند و قطعی می شود، آن رأی لازم الاجرا است. هیچ سازمان دولتی نمی تواند برای اجرای یک حکم قانونی، پیش شرط تعیین کند.
تأمین اجتماعی دادگاه تجدیدنظر نیست
تأمین اجتماعی بخواهد رأی اداره کار را به یک کمیته داخلی بفرستد تا ببینند آن را قبول دارند یا نه، عملا به این معناست که تأمین اجتماعی دارد در رأی و ماهیت آن دخالت می کند.
وقتی رأی قطعی صادر شد، تتنها مرجعی که صلاحیت دارد رأی اداره کار را بررسی، نقض یا تأیید کند، دیوان عدالت اداری است، نه کمیته های داخلی سازمان تأمین اجتماعی.
سخن پایانی
با ابطال بند ۱ فصل ششم این بخشنامه توسط دیوان عدالت اداری، حق قانونی کارگران دوباره احیا شد.
اگر شما از اداره کار رأی قطعی مبنی بر الزام کارفرما به پرداخت حق بیمه گرفته اید، سازمان تأمین اجتماعی مکلف و موظف است آن رأی را اجرا کرده و سوابق شما را محاسبه کند. هیچ شعبه ای حق ندارد اجرای رأی اداره کار را به بهانه فرستادن پرونده به کمیته های بررسی سوابقِ سازمان به تعویق بیندازد.
اگر کارمندی از اجرای رأی قطعی اداره کار خودداری کرد، شما با استناد به رأی شماره ۴۳۸-۴۳۷ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، می توانید به راحتی حق قانونی خود را مطالبه کنید.
طبق صحبت های وکیل دیوان عدالت اداری مجموعه دادیار 24، اگر رای از اداره کار به سازمان تامین اجتماعی ببرید، ممکن است به این رای توجه ای نکند و دوباره شما باید به دیوان عدالت اداری شکایت کنید که هدف از این کار خریدن زمان است.
در صورتی که قصد شکایت دارید، وکیل اداره کار آماده ارائه مشاوره به شما عزیزان می باشد و اگر قصد تنظیم دادخواست دارید وکلای مجرب ما اینکار را برای شما می کنند.
