جرایم پزشکی شامل هرگونه فعل یا ترک فعلی است که پزشک یا کادر درمان در حین انجام وظایف حرفه ای و طبابت خود مرتکب می شوند و قانون گذار برای آن مجازات قانونی مشخصی در نظر گرفته است.
این جرایم، برداشتی فراتر از تخلفات ساده صنفی دارند و مستقیما در محاکم دادگستری و توسط قوه قضاییه پیگیری می شوند.
مجازات جرایم پزشکی بسته به نوع جرم، عمدی یا غیرعمدی بودن آن و میزان آسیب وارده به بیمار، متفاوت است و می تواند شامل مواردی نظیر پرداخت دیه برای جبران خسارت جسمی، جزای نقدی، حبس تعزیری و حتی محرومیت های موقت یا دائم از اشتغال به حرفه پزشکی باشد.
شکایت از پزشک، جزوء جرایم کیفری می باشد که شما در صورت داشتن سوال می توانید از بخش نظرات آن را مطرح کنید و یا با شماره های داخل سایت تماس بگیرید و با وکیل کیفری یا وکیل جرایم پزشکی مشاوره داشته باشید.
انواع جرایم پزشکی
جرایم پزشکی طیف گسترده ای از اقدامات نادرست در حوزه بهداشت و درمان را در بر می گیرند که مستقیما حقوق بیماران و جامعه را نقض می کنند. در ادامه، انواع این جرایم با زبانی ساده بررسی شده اند:
صدور گواهی های خلاف واقع
جامعه به گواهی های صادر شده از سوی پزشکان اعتماد کامل دارد و مراجع رسمی نیز بر اساس آنها تصمیم گیری می کنند. اگر یک پزشک، گواهی دروغینی برای معافیت فردی از خدمت سربازی و ادارات دولتی صادر کند، یا گواهی خلاف واقعی را برای ارائه به مراجع قضایی بنویسد، مرتکب جرم جعل و تزویر شده است. حتی اگر مهر و امضای پزشک مورد سوءاستفاده قرار گیرد، او باید پاسخگو باشد و در صورت اثبات صدور گواهی دروغین، مجرم شناخته می شود.
فاش کردن اسرار پزشکی
پزشکان محرم اسرار بیماران خود هستند و از نظر قانونی و اخلاقی حق ندارند نوع بیماری و اطلاعات خصوصی بیمار را فاش کنند. افشای این اطلاعات تنها در مواردی که قانون صراحتاً دستور داده باشد (مثلاً برای جلوگیری از یک خطر بزرگ اجتماعی)، مجاز است. در غیر این صورت، درز اطلاعات خصوصی بیمار توسط پزشک، جراح، ماما یا داروساز، یک جرم مستقل و قابل پیگرد کیفری است.
قصور پزشکی
این مورد یکی از شایع ترین جرایم شبه عمد در حوزه درمان است. قصور به معنای کوتاهی در ارائه استانداردهای مراقبتی است و زمانی رخ می دهد که پزشک وظیفه درمان بیمار را بر عهده گرفته، اما از وظیفه خود تخطی کرده و این تخطی منجر به آسیب جسمی یا روانی بیمار شده باشد. قصور پزشکی شامل مواردی همچون بی مبالاتی، بی احتیاطی، عدم مهارت کافی (علمی یا عملی) و عدم رعایت نظامات دولتی در تشخیص، نسخه نویسی و فرآیند درمان است.
عدم اخذ رضایت و برائت
در دنیای پزشکی، “رضایت” و “برائت” دو مفهوم کاملاً مجزا و مکمل یکدیگر هستند. رضایت بیمار تنها باعث می شود که عمل جراحی یا درمانی پزشک، جرم و تجاوز به بدن محسوب نشود، اما اگر حین درمان آسیبی به بیمار برسد، پزشک همچنان از نظر مدنی مسئول است.
برای رفع مسئولیت مدنی، پزشک حتما باید پیش از شروع معالجه، از بیمار (یا ولی قانونی او در صورت بیهوشی، صغر سن یا جنون) فرم “برائت” را دریافت کند. عدم اخذ برائت، در صورت بروز تلف یا صدمه بدنی، پزشک را ضامن پرداخت دیه می کند، مگر اینکه ثابت شود پزشک هیچ گونه قصور و تقصیری نداشته و کاملاً مطابق موازین علمی عمل کرده است.
سقط جنین
پایان دادن غیرقانونی به بارداری و خارج کردن جنین که به سقط جنین غیرقانونی شناخته می شود، بر خلاف ضوابط و مقررات قانونی، یکی دیگر از مصادیق بارز جرایم پزشکی است که با مرتکبان آن برخورد شدید کیفری می شود.
مراجع صالح رسیدگی به جرایم پزشکی
برای رسیدگی به پرونده های حساس و تخصصی پزشکی، مراجع مختلفی در نظر گرفته شده اند تا هم حقوق بیمار احقاق شود و هم شأن و جایگاه حرفه ای پزشکان حفظ گردد:
دادسرای عمومی و محاکم دادگستری
به طور کلی، رسیدگی به جرایم پزشکی در صلاحیت عام محاکم عمومی دادگستری است. در شهرهای بزرگ مانند تهران، برای رسیدگی تخصصی تر، ناحیه ویژه ای تحت عنوان دادسرای جرایم پزشکی تشکیل شده است که قضات آن به صورت اختصاصی به این پرونده ها رسیدگی می کنند. دادگاه صالح برای رسیدگی و صدور رأی در این پرونده ها، «دادگاه کیفری دو» است.
دادگاه انقلاب
برخی از جرایم خاص پزشکی از صلاحیت دادگاه های عمومی خارج بوده و مستقیماً در دادگاه انقلاب بررسی می شوند. از جمله این موارد می توان به تأسیس مؤسسات پزشکی غیرمجاز، اشتغال به پزشکی یا دندانپزشکی بدون پروانه، واگذاری پروانه طبابت به شخص دیگر و استفاده از پروانه اشتغال دیگران اشاره کرد.
شوراهای حل اختلاف ویژه امور پزشکی
این شوراها به عنوان تنها مرجع شبه قضایی، وظیفه ایجاد صلح و سازش را بر عهده دارند. تمام دعاوی پزشکی در ابتدا به این شوراها ارجاع داده می شوند تا شاید اختلاف میان بیمار و کادر درمان پیش از ورود به فرآیند طولانی دادگاه، حل وفصل شود. اگر سازش حاصل نشود، پرونده برای رسیدگی قانونی به مرجع صلاحیت دار (دادسرا) ارسال می گردد.
سازمان نظام پزشکی
این مرجع غیرقضایی، صرفاً به “تخلفات انتظامی و صنفی” پزشکان (مانند برخورد نامناسب، تبلیغات گمراه کننده، یا دریافت وجه اضافه) رسیدگی می کند. البته رسیدگی سازمان نظام پزشکی مانع از شکایت بیمار در مراجع قضایی نمی شود و یک شاکی می تواند هم زمان پرونده را در دادسرا (برای جرم) و در نظام پزشکی (برای تخلف) پیگیری کند.
مراحل و نحوه شکایت در دادسرای جرایم پزشکی
فرآیند ثبت شکایت و پیگیری جرایم پزشکی نیازمند طی کردن مراحل قانونی مشخصی است:
طرح شکایت: فرد بیمار، فرد آسیب دیده و یا اولیای دم (در صورت فوت بیمار)، شکایت خود را در دادسرا ثبت می کنند. برای این منظور ابتدا باید تنظیم شکواییه انجام شود و سپس از طریق خدمات قضایی آن را ثبت کنید.
ارجاع و تحقیقات مقدماتی: دادستان پرونده را برای شروع تحقیقات به دادیاران و بازپرسان ویژه جرایم پزشکی ارجاع می دهد.
استفاده از نظرات کارشناسی: از آنجا که مسائل پزشکی کاملاً تخصصی هستند، بازپرس برای بررسی دقیق موضوع و تشخیص اینکه آیا اصول علمی رعایت شده یا خیر، پرونده را به کمیسیون های کارشناسی «سازمان پزشکی قانونی» و «سازمان نظام پزشکی» ارجاع می دهد.
احضار و تفهیم اتهام: در صورت تأیید قصور یا جرم توسط کارشناسان، پزشک مقصر به دادسرا احضار شده، اتهام به او تفهیم می گردد و دفاعیات وی (یا وکیل او) دریافت می شود.
ارسال به دادگاه و صدور رأی: در نهایت، پرونده برای صدور حکم قطعی به «دادگاه کیفری دو» فرستاده می شود. در جلسه دادگاه، قاضی پس از بررسی اظهارات شاکی، لوایح دفاعیه پزشک و نظرات پزشکی قانونی، رأی نهایی را صادر می کند. اگر پزشک در دادگاه حاضر نشود، رأی غیابی صادر می گردد که ظرف ۲۰ روز در همان دادگاه قابل واخواهی است. همچنین احکام صادره (در صورتی که مبلغ دیه از میزان مشخصی بیشتر باشد) قابل اعتراض در دادگاه تجدیدنظر استان خواهند بود.
مجازات جرایم پزشکی
مجازات های تعیین شده برای جرایم پزشکی، بر اساس نوع جرم (عمدی یا غیرعمدی) و میزان آسیب متغیر است. قانون گذار تلاش کرده تا با تعیین مجازات های مالی و کیفری، از تضییع حقوق بیماران جلوگیری کند:
پرداخت دیه
در جرایم شبه عمد (مانند قصور پزشکی، بی احتیاطی یا بی مبالاتی در درمان)، اصلی ترین مجازات برای جبران خسارت های جسمانی و جانی، محکومیت پزشک به پرداخت دیه یا ارش است. وکیل دیه می تواند اطلاعات کاملتری به شما ارائه کند.
حبس و جزای نقدی
اگر جرم ارتکابی از نوع جرایم عمدی باشد، مجازات های سنگین تری اعمال می شود. به عنوان مثال، پزشکی که گواهی خلاف واقع صادر کند، به شش ماه تا دو سال حبس یا پرداخت جزای نقدی محکوم خواهد شد.
در صورتی که این کار با دریافت رشوه انجام شده باشد، مجازات رشوه نیز به آن افزوده می شود. همچنین افشای اسرار بیماران می تواند مجازاتی معادل چهل و پنج روز تا شش ماه حبس یا پرداخت جریمه نقدی در پی داشته باشد. در برخی جرایم غیرعمدی نیز، اگر مصلحت و نظم عمومی ایجاب کند، علاوه بر پرداخت دیه، ممکن است مجازات تعزیری نظیر حبس نیز برای پزشک مقصر در نظر گرفته شود.
