در اصطلاح پزشکی سقط جنین عبارت است از خروج یا اخراج جنین پیش از آن که قابلیت حیات مستقل داشته باشد. معمولاً جنین قبل از شش ماهگی قادر به ادامه ی حیات مستقل نیست؛ بنابراین اگر قبل از شش ماهگی جنین از رحم خارج شود از نظر پزشکی جنین سقط شده تلقی می گردد.
سقط جنین از منظر حقوقی و از نگاه وکیل جرایم پزشکی مجموعه ما، به معنی انجام هرگونه اعمال مجرمانه ای است که موجب توقف دوران تکامل جنینی و اخراج قبل از موعد طبیعی باشد که موعد طبیعی نه ماهگی است.
انواع سقط جنين
در علم پزشکی سقط جنین انواع خود را دارد که عبارتند از :
سقط جنین طبیعی
در برخی از موارد زنان بنا به دلایل ژنتیکی، وجود بیماری خاص يا عوامل محیطی و تأثير آن عوامل بر ارگان های بدن و یا بنا به علل نامعلومی دچار سقط جنین طبیعی می شوند.
عواملی مانند احساسات و عواطف شادی بخش پیشامدهای کوچک یا بزرگ در زندگی، مشاهده صحنه تصادف و حوادثی از این قبیل ممکن است منجر به سقط جنین طبیعی شود.
مسقط جنین طبی
در صورتی که ادامه حاملگی برای مادر خطر جانی داشته باشد یا موجب تشدید بیماری و وخامت حال وی گردد تا قبل از ولوج روح از طریق عمل جراحی مانند کورتاژ با اظهار نظر پزشکی قانونی و مقام قضایی مربوطه سقط جنین صورت می گیرد که به آن سقط جنین طبی می گویند.
در این خصوص ماده واحده قانون سقط درمانی مقرر میدارد سقط درمانی با تشخیص قطعی سه پزشک متخصص و تأیید پزشکی قانونی مبنی بر بیماری جنین که به علت عقب افتادگی یا ناقص الخلقه بودن موجب حرج مادر است و یا بیماری مادر که با تهدید جانی مادر توام باشد قبل از ولوج روح یعنی چهار ماه با رضایت زن مجاز است و مجازات و مسئولیتی متوجه پزشک مباشر نخواهد بود. متخلفین از اجرای مفاد این قانون به مجازات های مقرر در قانون مجازات اسلامی محکوم خواهند شد که می توان شکایت از پزشک را مطرح کرد و با اثبات جرایم پزشکی شخص مجازات می شود.
سقط جنین جنایی
با توجه به دو تعریف گفته شده هر نوع عملی که مشمول تعریف سقط جنین طبیعی و طبی نشود با وجود شرایطی از مصادیق سقط جنین جنایی خواهد بود.
حالات مختلف سقط جنین عبارتند از:
- اخراج جنین پیش از موعد طبیعی توسط مادر با دستکاری رحم یا خوردن دارو یا ضربه عمدی
- دستکاری رحم یا تجویز داروی ساقط کننده توسط پزشک با اشخاصی دیگر غیر از مادر
- انجام سقط با وسایل مخصوص توسط پزشک یا ماما با افراد غیر مجاز و قطع حاملگی بدون مجوز قانونی.
عناصر تشکیل دهنده ی جرم سقط جنين:
عنصر قانونی در رابطه با عنصر قانونی مواد ۶۲2، ۶۲۳ و ۶۲۴ قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات با توجه به شرایط جرم ابزار و وسایل به کار رفته، مرتکبین جرم که ممکن است خود زن به تنهایی یا مادر با مشارکت پدر یا مادر با مشارکت پزشک یا ماما و یا افراد دیگر مرتکب، جرم سقط جنین شده و با رعایت شرایط و مقررات قانونی در مواد مذکور و در صورت انطباق آن با یکی از مواد مذکور، مجازات خواهد شد.
عنصر مادی برای تحقق جرم سقط جنین، افعال یا رفتار مجرمانه ی مثبت لازم است و عموماً ترک فعل نمیتواند جزو رکن مادی بزه سقط جنین قلمداد شود، مگر در جایی که شخص از نظر قانونی مکلف به انجام امری باشد ولی به تکلیف خود عمل نکند و منجر به سقط جنین شود.
بیشتر بخوانید : صدمه بدنی ناشی از خطای پزشکی
به طور مثال چنانچه زن بارداری دچار افزایش فشار خون بارداری شده و با اینکه رحم وی قدرت تحمل جنین بالای هفت ماه را ندارد به بیمارستان مراجعه کند و پرستار مخصوص مأمور تجویز داروی صبح يا عصر، وظیفه قانونی خود را ترک نماید و سقط جنین رخ دهد در صورتی که ترک فعل با رکن معنوی همراه گردد، جرم سقط جنین واقع خواهد شد.
ویژگی های رکن مادی سقط جنين
- وجود شخص با اشخاصی که مباشرت برای ارتکاب جرم بنمایند اعم از آنکه به نحو شریک باشد یا معاون؛
- وجود حمل زنده برای احراز این شرط تاریخ فوت جنین باید مشخص شده و با تاریخ رفتار سقط کننده مطابقت داده شود؛
- فعل مرتکب یا مرتکبین به طرق مندرج در مواد قانونی باشد؛ رابطه ی سببیت بین فعل مرتکب و سقط جنین برقرار باشد.
عنصر روانی وجود قصد و اراده ی مجرمانه شرط تحقق جرم است. یعنی مرتکب سقط، شریک و یا معاون وی قصد انجام سقط جنین را داشته باشد به طور کلی وجود قصد عام یا علم و اطلاع مرتکب به حامله بودن زن که سوء نیت عام نامیده می شود.
ضروری و علاوه بر آن سوء نیت خاص یعنی اینکه مرتکب در زمان انجام افعال مادی قصد نتیجه مجرمانه یعنی سقط جنین را داشته باشد بنابراین سقط جنین جرم مفید به نتیجه است که برای تحقق آن علاوه بر سوءنیت ، عام، سوء نیت خاص نیز لازم جرم است.
مجازات سقط جنین برای مادر
اگر زن باردار با اقداماتی مانند خوردن دارو، وارد کردن ضربه به خود یا پریدن از بلندی، شخصا و به تنهایی اقدام به سقط جنین کند، قانون گذار در قوانین فعلی مجازات حبس (تعزیر) مستقلی برای حالت مباشرت او در نظر نگرفته است. با این حال، این عمل فاقد پیامد قانونی نیست و بر اساس ماده ۷۱۸ قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲، مادر موظف است دیه جنین را در هر مرحله ای از رشد که باشد، پرداخت نماید. همچنین، به دلیل ارتکاب این جنایت، مادر از دیه فرزند سقط شده محروم می گردد و هیچ سهمی از آن ارث نمی برد.
در این زمینه بهتر است از وکیل دیه سوال نمایید.
شرایط زمانی تغییر می کند که مادر برای انجام این کار از شخص دیگری کمک بگیرد. اگر مادر با مراجعه به پزشک یا ماما و پرداخت هزینه، از آنها بخواهد جنین را سقط کنند، پزشک به عنوان شریک جرم و مادر به عنوان معاون جرم شناخته می شود. در این حالت، مطابق با مواد ۱۲۶ و ۱۲۷ قانون مجازات اسلامی، مادر به دلیل معاونت در جرم، مستحق مجازات تعزیری خواهد بود که میزان آن یک تا دو درجه پایین تر از مجازات فرد مباشر (پزشک) است.
مجازات سقط جنین برای پزشک
بر اساس ماده ۶۲۴ قانون تعزیرات، اگر طبیب، ماما، داروفروش و یا اشخاصی که به این مشاغل اقدام می کنند، به صورت مستقیم عمل سقط جنین را انجام دهند، مجرم شناخته می شوند. قانون گذار برای این دسته از افراد، مجازات سنگین دو تا پنج سال حبس تعزیری را در نظر گرفته است.
علاوه بر این، فرد متخصص مجازات های دیگری دارد که عبارتند از :
- پزشک یا مامایی که مستقیما عمل سقط را انجام داده است (مباشر جرم)، علاوه بر تحمل حبس، باید دیه جنین را نیز پرداخت کند.
- اگر افراد مذکور تنها وسایل و داروهای سقط را فراهم کنند و انجام عمل را تسهیل نمایند، به همان مجازات حبس (دو تا پنج سال) محکوم می شوند.
- پزشک یا داروفروشی که فقط ابزار جرم را فراهم کرده است، از پرداخت دیه معاف خواهد بود و مسئولیت پرداخت دیه بر عهده کسی است که مستقیماً عمل سقط را انجام داده است.
آیا قصاص برای انداختن بچه وجود دارد؟
یکی از سوالات مهم این است که آیا از بین بردن جنین، حکم قتل انسان زنده را دارد و موجب قصاص می شود؟ پاسخ قانون گذار و فقها به این موضوع «خیر» است.
بیشتر بخوانید : شکایت از پزشک زیبایی
بر اساس ماده ۳۰۶ قانون مجازات اسلامی، جنایت عمدی بر جنین، حتی اگر پس از حلول روح در بدن او (چهار و نیم یا پنج ماهگی) اتفاق بیفتد، به هیچ وجه موجب مجازات قصاص نیست. در این شرایط، فرد مرتکب تنها به پرداخت دیه و تحمل مجازات حبس (تعزیر) محکوم می گردد.
در نهایت اگر سوالی در این زمینه دارید می توانید با شماره های داخل سایت تماس بگیرید و با وکلای مجرب ما مشورت نمایید.
