قتل اتانازی یا ترحم آمیز چیست و چه مجازاتی دارد؟

قتل اتانازی یا ترحم آمیز در قانون ایران جرم است و مصداق قتل عمد می باشد بر اساس ماده ۲۹۰ قانون مجازات اسلامی، مجازات آن قصاص است و در موارد خاص دیه و مجازات های تعزیزی می باشد.

اتانازی چیست؟

اصطلاح اتانازی که بر گرفته از زبان یونانی بوده به معنی مرگ آسان، قتل از روی ترحم و مرگ شیرین آمده است. در حقیقت این عمل کوتاه کردن و پایان بخشیدن عمدی به حیات شخص بیماری است که امیدی به علاج او نیست.

این کار از طریق اقدام مرگبار و کشنده مانند تزریق داروی کشنده یا متوقف کردن روند درمان بیمار لاعلاج و امتناع از ادامه درمان صورت می گیرد. مثل خودداری از تزریق داروهای تجویزی.

از جمله مباحث نوینی که امروزه در علم پزشکی مطرح شده است بحث اتانازی یا قتل یا سلب حیات ترحم آمیز بیمار یا راسا توسط پزشک صورت گیرد.

همچنین اتانازی ممکن است به صورت مستقیم توسط پزشک صورت گرفته و منتهب به سلب حیات بیمار شود یا به صورت غیر مستقیم و از طریق ترغیب بیمار و در دسترس قرار دادن وسایل و داروهای کشنده نزد بیمار صورت گیرد.

انواع اتانازی

در یک دسته بندی انواع اتانازی را می توان در دو دسته داوطلبانه و تحمیلی و مستقیم و غیرمستقیم تقسیم کرده و مورد تحلیل و بررسی قرار داد.

در روش داوطلبانه شخص بیما صراحتا از پزشک یا شخص دیگر درخواست می کند به زندگی او پایان بخشد و رضایت خود را اعلام می کند اما در روش تحمیلی این کار بدون درخواست و بدون رضایت بیمار صور می گیرد که هر دو مورد قتل عمد می باشد و در صورتی که شکایت از پزشک مطرح شود، شخص مجازات می شود.

در دسته بندی دیگر اتانازی به دو روش مستقیم و غیر مستقیم صورت می گیرد. در روش مستقیم شخصی غیر از خود بیمار مثل پزشک یا هر شخص دیگری با انجام اقدامات مهلک مثل تزریق آمپول کشنده و … به طور مستقیم موجب پایان حیات بیمار لاعلاج می شود.

در روش غیرمستقیم نیز با فراهم کردن وسایل کشنده با ارائه اطلاعات و راه های پایان بخشیدن به بیمار لاعلاج امکان به او داده می شود که به آسانی به حیات خود خاتمه دهد و خودکشی نماید.

در روش تحمیلی که پزشک یا دیگری مستقیما با اقدامات کشنده سبب مرگ دیگری می شود از مصادیق قتل عمد تقلی می شود.

مجازات جرم اتانازی

هر چند مرتکب قصد و نیت خیرخواهانه ای داشته باشد و با هدف پایان دادن به رنج دیگری مرتکب این فعل شده باشد. اما با توجه به تحقق عناصر سه گانه لازم برای وقوق قتل از جمله عنصر مادی یا عمل فیزیکی، عنصر روانی یا قصد مجرمانه و عنصر قانونی یعنی جرم انگاری عمل از دید قانون گدار، عمل مرتکب قتل عمدی بوده و قابل قصاص است و انگیزه مرتکب نیز تاثیری در مجازات نخواهد داشت.

در ماده قانون 290 مجازات اسلامی که سال 1392 تصویب شده اینگونه بیان کرد، هرگاه مرتکب با قصد سلب حیات اقدام کند، عمل وی قتل عمد محسوب می شود؛ حتی اگر انگیزه وی از بین بردن درد و رنج بیمار باشد.

در صورتی که سوالی در این زمینه دارید، وکیل قتل و وکیل جرایم پزشکی کسانی هستند که می توانند به بهترین نحوه شما را راهنمایی کنند.

اتانازی در کدام کشورها مجاز است

برخلاف نظام حقوقی ایران که اتانازی را جرم و معادل قتل عمد می داند، برخی از کشورهای جهان با وضع قوانین، این عمل را تحت شرایطی خاص قانونی کرده اند. روند قانونی شدن مرگ خودخواسته در این کشورها عموما بر پایه اصل خودمختاری بیمار، حفظ کرامت انسانی در پایان مسیر زندگی و پایان دادن به دردهای غیرقابل تحمل و بی درمان استوار بوده است.

بیشتر بخوانید : صدمه بدنی ناشی از خطای پزشکی

هلند (آوریل ۲۰۰۲)

هلند اولین کشوری بود که پس از دهه ها بحث های حقوقی و پزشکی، اتانازی را رسما قانونی کرد. جرقه این تغییرات از سال ۱۹۷۳ و با پرونده پزشکی که به درخواست مادر بیمارش به حیات او پایان داد، زده شد. دلیل اصلی قانون گذاران هلندی، رهایی بیمار از رنج های غیرقابل تحمل و ناامیدکننده ای بود که هیچ چشم اندازی برای بهبود یا درمان جایگزین برای آن وجود نداشت.

بلژیک (مه ۲۰۰۲)

تنها یک ماه پس از هلند، پارلمان بلژیک نیز قانون مشابهی را تصویب کرد. در این کشور، دلیل اصلی تصویب قانون، حمایت از بیماران بالغی بود که در وضعیت پزشکی بی ثمر قرار داشته و درد و رنج جسمی یا روانی مداوم و غیرقابل تحملی را تجربه می کردند که به هیچ روشی قابل تسکین نبود.

لوکزامبورگ (۲۰۰۹)

پارلمان این کشور در سال ۲۰۰۸ قانون حق مرگ با کرامت را تصویب کرد که از سال ۲۰۰۹ اجرایی شد. هدف از این قانون، دادن حق انتخاب به بیماران لاعلاجی بود که از نظر عقلی سالم هستند اما از دردهای غیرقابل تحمل فیزیکی رنج می برند.

کلمبیا (۲۰۱۵)

دادگاه قانون اساسی کلمبیا در سال ۱۹۹۷ «قتل از روی ترحم» را جرم زدایی کرد، اما اجرای رسمی و قانونی آن با تعیین مقررات سخت گیرانه در سال ۲۰۱۵ آغاز شد. کلمبیا تنها کشور در آمریکای لاتین است که با دلیل حفظ حقوق بنیادین بیمارانِ در آستانه مرگ، این عمل را قانونی کرده است.  کانادا (۲۰۱۶): به دنبال رأی دیوان عالی کانادا، قانون کمک پزشکی در مرگ در ژوئن ۲۰۱۶ به تصویب رسید. استدلال حقوقی در کانادا این بود که وادار کردن یک فرد به تحمل رنج های طاقت فرسا به دلیل یک بیماری لاعلاج، با حقوق بنیادین و آزادی های فردی در تضاد است.

اسپانیا و نیوزیلند (۲۰۲۱)

اسپانیا در مارس ۲۰۲۱ به منظور پایان دادن به رنجِ بیماران مبتلا به بیماری های لاعلاج و ناتوان کننده، این قانون را تصویب کرد. نیوزیلند نیز پس از برگزاری یک همه پرسی عمومی، قانون حق انتخاب در پایان زندگی را در اواخر سال ۲۰۲۱ اجرایی نمود.

بیشتر بخوانید : قتل غیرعمد ناشی از تقصیر پزشکی

کشورهای تازه پیوسته (اتریش، پرتغال، اکوادور و استرالیا):

در سال های اخیر، روند قانونی شدن اتانازی سرعت بیشتری گرفته است. اتریش (۲۰۲۱/۲۰۲۲) با استدلالِ دادگاه اساسی مبنی بر اینکه ممنوعیت مرگِ خودخواسته ناقض حق خودمختاری است، پرتغال (۲۰۲۳) برای بیماران درگیر با دردهای غیرقابل تحمل، و اکوادور (۲۰۲۴) نیز به این فهرست اضافه شده اند. همچنین تمام شش ایالت استرالیا با وضع قوانین محلی مستقل، امکان دسترسی به مرگ خودخواسته را برای بیماران لاعلاج فراهم کرده اند.