شکایت کیفری زمانی مطرح می شود که جرمی رخ داده است و شما قصد دارید با مطرح کردن این شکایت، طرف مقابل را که متهم می باشد، مجازات کنید.
در این مقاله در مورد مراحل شکایت کیفری و انواع دعاوی این حوزه توضیح می دهیم و در صورتی که وکیل کیفری در تهران، وکیل کیفری در کرج و….. نیاز دارید، چگونه با آنها تماس برقرار کنید.
شکایت کیفری چیست؟
انجام اموری که در قانون، جرم شناخته شده است ( همچون قتل، سرقت، ضرب و جرح، کلاهبرداری، خیانت در امانت، تخریب اموال و … ) و ترک اموری که واجب بوده و جزو وظایف اشخاص تعیین شده اند ( مانند پرداخت نفقه زن و فرزندان )؛ تخطی از قانون محسوب شده و برای فرد خاطی مجازات در نظر گرفته شده است.
این امور، جزائی یا کیفری نام گرفته و قوانین سختگیرانه ای در ارتباط با آنها تصویب شده است. دعاوی تحت این چهارچوب نیز بصورت شکایت کیفری مطرح می شوند.
لازم به ذکر است که جرائم کیفری به دو نوع جرائم عمومی و خصوصی دسته بندی می شوند. جرائم کیفری خصوصی تنها جنبه اختصاصی داشته و شکایت یا رضایت فرد شاکی تعیین کننده خواهد بود.
اما در جرائمی همچون زنای به عنف و قتل عمد، جرم ارتکابی علاوه بر شاکی خصوصی جنبه عمومی نیز داشته و حتی در صورت رضایت فرد شاکی؛ مجرم محکوم به تحمل مجازات صادره از جانب دادگاه خواهد شد.
در پرونده های مربوط به دعاوی کیفری، که افراد خاطی به عنوان مجرم شناخته شده و مستحق مجازات اند، افراد بزه دیده تحت عنوان شکایت کیفری اقدام به شکایت از آنان و طرح شکواییه می نمایند. دعاوی حقوقی و کیفری تفاوت های بسیاری با هم دارند که اطلاع از تفاوت های این دو برای موفقیت در مراحل پیگیری پرونده، تاثیرگذار است.
بهتر است بدانیم که در دعاوی کیفری، شکایت کننده را شاکی و طرف مورد شکایت را متشاکی، متهم یا مشتکی عنه می نامند. اما در دعاوی حقوقی به متقاضی، مدعی یا خواهان و به طرف مورد دعوا، مدعی علیه یا خوانده گفته می شود. موضوع پرونده را در دعاوی حقوقی، خواسته و در دعاوی کیفری اتهام می نامند. اخطاریه به منظور دعوت خوانده و احضاریه برگه دعوت متهم به دادگاه در دعاوی کیفری است.
دعوای کیفری چه تفاوتی با دعوای حقوقی دارد؟
برای اینکه تفاوت این دو دعاوی را به ساده ترین شکل ممکن درک کنید، اصلی ترین تفاوت های آن ها را در جدول زیر برایتان خلاصه کرده ایم:
| ویژگی اصلی | پرونده کیفری ( مثل سرقت، کلاهبرداری ) | پرونده حقوقی (مثل ارث، مالی، طلاق) |
| هدف دادگاه | مجازات مجرم (حبس، شلاق و…) یا صدور حکم برائت. | اجبار شخص به انجام تعهد یا جبران حقوق از دست رفته. |
| نحوه نگارش شکایت | روی هر نوع کاغذی و بدون فرمت خاص پذیرفته می شود. | حتماً باید در فرم های چاپی و رسمی مخصوص (دادخواست) نوشته شود. |
| نقطه شروع رسیدگی | ابتدا در «دادسرا» بررسی و سپس به دادگاه ارسال می شود. | مستقیماً و از همان روز اول در «دادگاه» مطرح می شود. |
| تاثیر رضایت شاکی | در جرایم عمومی (مثل قتل یا رابطه نامشروع) با گذشت شاکی پرونده بسته نمی شود. | با اعلام رضایت خواهان، پرونده بلافاصله مختومه می شود. |
| غیبت در دادگاه | یامدن متهم می تواند منجر به صدور «حکم جلب» شود. | نیامدن خوانده باعث از دست رفتن حق دفاع و محکومیت غیابی می شود. |
مراحل ثبت شکایت کیفری
اگر قربانی یک جرم شده اید، مسیر قانونی شما از دادسرا آغاز می شود. روال کار به این صورت است:
- مراجعه به نزدیک ترین دفتر وکالت برای گرفتن مشاوره حقوقی
- تنظیم شکواییه و تحویل آن خدمات قضایی و ثبت آن.
- پرونده به دادسرا رفته و ارجاع نامه به کلانتری محل برای تحقیقات میدانی، کشف جرم یا دستگیری متهم.
- مراجعه شاکی به معاونت قضایی کلانتری و ثبت رسمی شکایت در سامانه الکترونیک ثنا.
- جمع آوری ادله و مستندات توسط ماموران نیروی انتظامی (ضابطین دادگستری).
- بازگشت پرونده تکمیل شده به دادسرا برای بررسی توسط دادیار یا بازپرس.
- بررسی اولیه ادله؛ در صورت قوی بودن مدارک، صدور قرار مجرمیت (با اخذ وثیقه) و در غیر این صورت، صدور حکم برائت در همان دادسرا.
- در صورت تایید مجرمیت، صدور «کیفرخواست» و ارسال پرونده به دادگاه کیفری.
- بررسی مجدد در دادگاه بدوی و صدور رأی نهایی.
- امکان اعتراض به رأی در دادگاه تجدیدنظر.
- ارسال پرونده قطعی به واحد اجرای احکام کیفری برای اعمال مجازات.
برای ثبت شکایت، شاکی حتما باید بالای ۱۸ سال تمام باشد؛ در غیر این صورت، ولی یا قیم او باید اقدام کند.
همچنین، جرایمی مثل توهین و فحاشی ( جرایم خصوصی ) فقط با شکایت شما به جریان می افتند، اما در جرایم عمومی، صرف گزارش پلیس برای پیگیری کافی است. فراموش نکنید که ارائه مدارک محکم و اقرار خود متهم، سرعت رسیدگی را به افزایش می دهد و قاضی را از تردید خارج می کند.
توجه داشته باشید اگر به رای تجدیدنظر اعتراض دارید، دیوان عالی کشور مرجع رسیدگی به این موضوع است که بهتر است با یک وکیل دیوان عالی کشور در این مورد مشورت کنید.
انواع تصمیمات قضایی
بازپرس یا قاضی پرونده، پس از بررسی مدارک، یکی از ۵ تصمیم زیر را می گیرد:
قرار منع تعقیب: زمانی صادر می شود که یا عمل انجام شده اصلا جرم نبوده، و یا مدرک کافی برای اثبات گناهکاری فرد وجود ندارد.
قرار موقوفی تعقیب : وقتی به دلایلی مثل فوت متهم، اعلام رضایت شاکی (در جرایم قابل گذشت)، یا شامل شدن عفو، پرونده کلا متوقف و بسته می شود.
حکم جلب و کیفرخواست: وقتی وقوع جرم محرز شود، حکم دستگیری مجرم صادر شده و با تایید دادستان، متهم با یک کیفرخواست رسمی راهی دادگاه می شود.
حکم برائت: دادگاه پس از بررسی، متوجه می شود که اتهامات وارد نیست و شخص بی گناه است.
حکم محکومیت: جرم کاملا ثابت شده و دادگاه مجازات شرعی یا قانونی مجرم را تعیین می کند.
در شکواییه و کیفرخواست چه بنویسیم؟
برای اینکه پرونده شما به دلیل نقص اطلاعات رد نشود، شکواییه شما باید دقیقا حاوی اطلاعات زیر باشد:
- مشخصات کامل هویتی شاکی، آدرس دقیق، کدپستی و شماره های تماس.
- موضوع دقیق جرم، به همراه زمان و مکان وقوع آن.
- میزان خسارت وارد شده و خواسته دقیق شما.
- تمام مدارک، عکس ها و ادله اثبات دعوی.
- مشخصات و آدرس شاهدان رویداد.
- مشخصات و آدرس متهم (در صورت شناسایی).
- امضای شخص شاکی.
از طرف دیگر، وقتی دادستان می خواهد پرونده را به دادگاه بفرستد، کیفرخواست صادر می کند که بسیار تخصصی تر است و شامل موارد زیر می شود:
- هویت و آدرس دقیق متهم.
- وضعیت بازداشت یا آزادی متهم (نوع وثیقه، علت و تاریخ بازداشت).
- عنوان دقیق مجرمانه، تاریخ و محل وقوع.
- لیست کامل ادله اثبات جرم.
- پیوست سوابق کیفری گذشته متهم.
- ارزیابی وضعیت روانی متهم و خلاصه ای از کل پرونده.
کدام مرجع قضایی صلاحیت رسیدگی دارد؟
اصولا همه جرایم در دادسرا رسیدگی می شوند، اما قانون گذار اولویت هایی را برای انتخاب دادسرای صالح تعیین کرده است:
اولویت اول: دادسرای محلی که جرم در آنجا اتفاق افتاده است.
اولویت دوم: اگر محل جرم نامشخص بود، دادسرای محلی که جرم در آن کشف شده یا متهم دستگیر شده است.
اولویت سوم: اگر هیچ کدام از موارد بالا در دسترس نبود، دادسرای محل اقامت متهم.
چه زمانی پای شورای حل اختلاف به میان می آید؟
شوراها برای جرایم سبک تر و ایجاد صلح و سازش طراحی شده اند و در این ۴ مورد وارد عمل می شوند:
- جرایمی که جریمه نقدی آن ها نهایتا ۵ میلیون ریال است.
- جرایمی که مجازات حبس آنها با تبدیل به پول، زیر ۵ میلیون ریال می شود.
- جرایمی با حبس کمتر از ۹۱ روز، و تخلفات تعزیری رانندگی.
- پرونده هایی که قاضی تشخیص می دهد با مذاکره و جلب رضایت شاکی خصوصی قابل حل هستند.
نکات کاربردی و ناگفته های دادگاه کیفری
برای جلوگیری از اتلاف وقت، شکایت خود را مستقیما به دادسرا ببرید. رفتن به کلانتری در قدم اول، فقط زمان شما را هدر می دهد.
اگر از یک جرم (مثلا کلاهبرداری) ضرر مالی دیده اید، نیازی نیست یک پرونده حقوقی جداگانه باز کنید! دادخواست ضرر و زیان خود را مستقیما به همان دادگاه کیفری بدهید تا همزمان به پولتان هم برسید.
اگر یک نفر چند جرم مختلف در شهرهای مختلف انجام داده باشد، دادگاهی که مهم ترین و سنگین ترین جرم در حوزه آن رخ داده، به تمامی پرونده های او یکجا رسیدگی می کند.
جرایم افراد زیر ۱۸ سال در «دادگاه اطفال»، جرایم مرتبط با شغل نظامیان در «دادسرای نظامی» و تخلفات روحانیون در «دادگاه ویژه روحانیت» رسیدگی می شود.
اگر مجرم جریمه را ندهد، اموالش یا بخشی از حقوق ماهانه اش توقیف می شود. اگر ثابت کند توانایی مالی ندارد (اعسار)، قاضی جریمه را قسط بندی می کند.
اگر فرد مطلقا پولی نداشته باشد، برای مبالغ زیر ۱۵ میلیون ریال باید به ازای هر ۳۰ هزار ریال یک ساعت «خدمات عمومی رایگان» انجام دهد. اگر این را نپذیرد یا مبلغ بالای ۱۵ میلیون ریال باشد، به ازای هر ۳۰۰ هزار ریال، یک روز حبس می کشد.
سخن پایانی
شکایت کیفری همانطور که متوجه شده اید، برای جرایمی می باشد که دارای مجازات می باشند و طبف گسترده ای دارد و برای هر بخش وکیل مجزا می باشد. برای مثال وکیل کلاهبرداری، وکیل رابطه نامشروع، وکیل جرایم پزشکی و ….. برخی از موضوعات کیفری می باشد که وکلای خود را دارا می باشندو
