برخی از کارها به دلیل سختی هایی که دارد باعث فشار جسمی و روحی می شود که در قانون به آن سختی کار می گویند. این مشاغل به دلیل اینکه دارای شرایط سخت کاری هستند مانند کارگران معدن، باید دارای امتیاز ویژه ای نسبت به بقیه کارها داشته باشند که ما در این مقاله می خواهیم به صورت کامل به این موضوع پردازیم که سختی کار چیست و شامل چه مواردی می شود و چه قوانینی در این زمینه وجود دارد.
سختی کار دقیقا چیست؟
کارهای سخت و زیان آور کارهایی است که در آنها عوامل فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی و بیولوژیکی محیط کار، غیر استاندارد بوده و در اثر اشتغال کارگر تنشی به مراتب بالاتر از ظرفیت های طبیعی در وی ایجاد می شود.
چرا به برخی افراد سختی کار تعلق می گیرد؟
قانون گذار با این فرض که برخی مشاغل، مانند کار در معدن یا مجاورت با کوره های ذوب فلز، فرسودگی شغلی بیشتری ایجاد می کنند، برای آن ها حمایت های ویژه ای پیش بینی کرده است. اختصاص امتیاز سختی کار، در واقع یک نوع جبران و حمایت قانونی برای فرسایش زودهنگام جسمی و روحی این افراد است. به همین دلیل، در صورت احراز شرایط قانونی، امکان بازنشستگی زودتر از موعد برای آن ها فراهم می شود.
انواع کارهای سخت و زیان آور
بر اساس آیین نامه اجرایی، مشاغل سخت به دو گروه اصلی و چند استثنای خاص تقسیم می شوند:
گروه الف: مشاغلی که سختی و زیان آور بودن با ماهیت آنها گره خورده است، اما اگر کارفرما تدابیر ایمنی، بهداشتی و فنی مناسبی را پیاده کند، این سختی کاملا حذف می شود. (مثلا کارگاهی که با نصب سیستم تهویه پیشرفته، آلودگی هوای ناشی از مواد شیمیایی را کاملا از بین می برد).
گروه ب: مشاغلی که ذاتا و ماهیتا سخت هستند. در این مشاغل، حتی اگر کارفرما بالاترین استانداردهای ایمنی را هم رعایت کند، باز هم سختی کار فقط کاهش می یابد، اما هرگز به طور کامل از بین نمی رود (مانند کار در اعماق معدن).
مشاغل خاص قانونی: قانون گذار علاوه بر موارد بالا، ۳ شغل را به صورت قطعی در لیست کارهای سخت قرار داده است: برخی مشاغل مانند کار در زندان ها، مراکز نگهداری بیماران روانی و برخی فعالیت های خبرنگاری، در صورت احراز شرایط و تأیید مرجع مربوط، ممکن است در این دسته بررسی شوند.
تعیین سختی کار بودن شغل و مشاغل براساس بررسی سوابق و شرایط محیط کار و توسط کارشناسان موضوع ماده 2 آیین نامه اجرایی و متعاقبا کمیته استانی موضوع ماده 8 آیین نامه اجرایی مربوطه مشخص می شود.
بررسی مشاغل سخت و زیان آور حسب درخواست کارگر، کارفرما، تشکل ها، وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی وزارت کار و امور اجتماعی، تعیین سخت و زیان آور بودن مشاغل در هر کارگاه با بررسی سوابق، انجام بازدید و بررسی شرایط و با تایید کمیته های استانی انجام می شود.
- آتش نشانی
- کارگران معدن و استخراج
- رانندگان وسایل سنگین
- کارگران صنایع شیمیایی
- کارگران کشاورزی
- کارگران نفت و گاز
- کارگران ساختمان، پل و تونل
- کارگران شاغل در محیط های با آلودگی صوتی بالا
- کارگران صنایع فولاد و ذوب فلزات
- کارگران خدمات بهداشتی
- کارگران در معرض اشعه رادیو اکتیو
- کارگران خدمات شهری
- خبرنگاران
- کارگاران حفر قنات و چاه
- رانندگان حمل و نقل برون و درون شهری
- راهداران
- جوشکاری در مخازن
- کار بر روی دکل های برق
- کار در کارگاه های سخت
- روده پاک کنی و دباغی
- کار در ندامتگاه ها و زندان ها (در مواقعی که فرد مستقیما با زندانیان در ارتباط باشد)
- کار در مراکز روان درمانی (در مواقعی که فرد مستقیما با بیماران دارای مشکلات روانی در ارتباط باشد)
- مشاغل مرتبط با کوره های مذاب
- مشاغل مرتبط با سمپاشی و ضدعفونی کردن
- مشاغل در معرض تشعشات رادیو اکتیو
- غواصی تحت فشار غیر طبیغی محیط
- مشاغل مربوط به جمع آوری و دفن زباله
- مشاغلی که ارتعاشات صوتی حاکم بر محیط بر سیستم شنوایی آسیب رسان است
- جوشکاری در مخازن
درجه سختی کار چیست و چه تأثیری دارد؟
همه مشاغل سخت و زیان آور شدت یکسانی ندارند؛ برای مثال، شرایط کار در معدن با کار در یک چاپخانه متفاوت است. به همین دلیل مفهومی به نام درجه سختی کار مطرح می شود که نشان دهنده شدت خطرات و آلاینده های آن محیط است.
برخی کارگاه ها و بر اساس مقررات یا طرح طبقه بندی مشاغل، ممکن است مزایایی تحت عناوین مرتبط با سختی کار پرداخت شود؛ اما این موضوع در همه موارد یکسان نیست. درجه سختی کار در قانون از یک تا پنج می باشد.
پرداخت فوق العاده سختی کار
مطابق ماده های 52 و 65 قانون کار چنانچه کارگاه دارای طرح طبقه بندی مشاغل باشد، فوق العاده سختی کار با توجه به ماهیت شغل یا محیط کار پرداخت می شود.
ضریب سختی کار چیست؟
ضریب عددی سختی کار، در واقع یک معیار ریاضی برای نشان دادن میزان خطر و دشواری مرتبط با یک شغل است. این ضریب بر اساس ارزیابی دقیق عوامل فیزیکی، شیمیایی، بیولوژیکی و حتی روانی که کارگر با آنها روبه روست، تعیین می شود. این عدد معمولا توسط بازرسان و کارشناسان بهداشت وزارت کار و وزارت بهداشت ارزیابی شده و پس از تأیید کمیته های استانی، به عنوان یک استاندارد برای آن شغل در نظر گرفته می شود.
چگونه بفهمیم سختی کار داریم؟
بسیاری از بیمه شدگان نمی دانند که آیا عنوان شغلی آن ها به درستی در سوابق بیمه ثبت شده است یا خیر. برای شروع، شما باید شرایط سنی و سوابق بیمه خود را محاسبه کنید. برای اطلاع از سوابق، نیازی به مراجعات حضوری طولانی نیست؛ می توانید به سامانه خدمات الکترونیک تأمین اجتماعی، کارگزاری ها یا شعب سازمان مراجعه کنید.
در لیست سوابق شما، ممکن است دو نوع بیمه رد شده باشد:
- سابقه بیمه عادی: (شامل دوران سربازی، بیمه اختیاری، بیمه بیکاری و کار در مشاغل عادی).
- سابقه بیمه سختی کار
اگر دوره ای از اشتغال شما به عنوان شغل سخت و زیان آور تأیید شده باشد، آن دوره در محاسبه سابقه بازنشستگی معمولاً با ضریب ۱.۵ لحاظ می شود. سپس این سابقه، همراه با سوابق عادی شما، در محاسبه نهایی بازنشستگی بررسی می شود.
حالا با این سابقه جدید، می توانید برای بازنشستگی پیش از موعد بر اساس شرایط زیر اقدام کنید:
شرایط بازنشستگی برای آقایان:
- ۵۰ سال سن به همراه ۳۰ سال سابقه بیمه.
- ۶۰ سال سن به همراه ۲۰ سال سابقه بیمه.
- 35 سال سابقه پرداخت بیمه (در این حالت شرط سنی کاملا حذف می شود).
شرایط بازنشستگی برای خانم ها:
- ۴۵ سال سن به همراه ۳۰ سال سابقه بیمه.
- ۵۵ سال سن به همراه ۲۰ سال سابقه بیمه.
- ۳۵ سال سابقه پرداخت بیمه (بدون نیاز به شرط سنی).
- ۴۲ سال سن به همراه ۲۰ سال سابقه کار (البته در این حالت، حقوق بازنشستگی بر اساس ۲۰ روز در ماه محاسبه و پرداخت می شود).
علاوه بر این، اگر فردی ۲۰ سال متوالی یا ۲۵ سال متناوب فقط در کارهای سخت و زیان آور کار کرده و حق بیمه اش پرداخت شده باشد، بدون هیچ گونه شرط سنی می تواند درخواست بازنشستگی بدهد.
نحوه و مراحل ثبت نام سختی کار
اگر فکر می کنید شغل شما سخت و زیان آور است اما در سوابق شما لحاظ نشده، باید از مسیر اداری پیگیری کنید :
- ابتدا باید به سایت اداره کار و امور اجتماعی مراجعه کرده و فرم درخواست بررسی مشاغل سخت و زیان آور را پر کنید که تمامی این موارد در سامانه جامع اداره کار انجام می شود.
- درخواست شما در «کمیته های بدوی استانی» (متشکل از نمایندگان وزارت کار، بهداشت، تأمین اجتماعی و نمایندگان کارگر و کارفرما) بررسی می شود.
- بازرسان بهداشت حرفه ای و بازرسان کار از کارگاه شما بازدید میدانی می کنند تا میزان آلاینده ها را بسنجند.
- در نهایت کمیته رأی خود را صادر می کند. اگر شغل شما سخت شناخته شود، تأمین اجتماعی موظف است سوابق شما را اصلاح کند.
در مقاله شکایت از کارفرما بابت سختی کار به صورت کامل این موضوع را بررسی کرده ایم.
مدارک لازم برای ثبت درخواست
برای تشکیل پرونده در اداره کار، به این مدارک نیاز دارید:
- اصل و کپی شناسنامه و کارت ملی.
- پرینت کامل سوابق بیمه تأمین اجتماعی، ترجیحاً همراه با جزئیات سوابق تلفیقی
- کپی قراردادهای کاری یا احکام کارگزینی که نشان دهنده عنوان شغلی شما در آن کارگاه باشد.
- تکمیل فرم استاندارد درخواست بررسی مشاغل سخت (موجود در سایت یا بایگانی اداره کار).
نگاهی به قانون جدید سختی کار
یکی از اهداف مقررات مربوط به مشاغل سخت و زیان آور، افزایش ایمنی کارگاه ها و کاهش آسیب های شغلی است. بر اساس آیین نامه های جدید، کارفرمایان موظفند شاغلین کارهای سخت را حداقل سالی یک بار برای تشخیص زودهنگام بیماری ها، معاینه پزشکی کنند و نتیجه را به تأمین اجتماعی بفرستند.
همچنین، در زمان بازنشستگی پیش از موعد کارگر، کارفرما مکلف است ۴ درصد حق بیمه اضافی (بابت سنوات اشتغال کارگر در شغل سخت) را به صورت یکجا به سازمان تأمین اجتماعی پرداخت کند تا روند بازنشستگی تکمیل شود.
پیگیری استعلام سختی کار با کد ملی
برای اینکه ببینید آیا عنوان شغلی و سوابق شما به عنوان سخت و زیان آور ثبت شده است یا خیر، اصلاً نیازی به رفت وآمدهای خسته کننده نیست. کافی است با کد ملی و رمز عبور خود وارد سامانه خدمات الکترونیک تأمین اجتماعی به آدرس `eservices.tamin.ir شوید.
در پنل کاربری، به بخش «بیمه شدگان»، سپس «سوابق تلفیقی» یا «جزئیات سابقه» مراجعه کنید. در این بخش می توانید عنوان شغلی ثبت شده برای هر دوره را بررسی کنید و اگر با شغل واقعی شما مغایرتی وجود داشت، برای اصلاح آن اقدام کنید. اگر مغایرتی دیدید، باید سریعاً از طریق اداره کار برای تصحیح عناوین شغلی اقدام کنید.
سخن پایانی
سختی کار را می توان یک امتیاز ویژه دانست برای کسانی که در این حالت مشغول به فعالیت هستند و می توانند زودتر از افراد عادی بازنشسته شوند. اگر قصد اقدام برای سختی کار دارید، وکیل بیمه تامین اجتماعی و وکیل اداره کار در تهران، افرادی هستند که می توانند در این زمینه شما را راهنمایی کنند. برای صحبت می توانید با شماره های داخل سایت تماس بگیرید.
