دیه یک مجازات مالی است که در جنایات غیر عمد و آسیب های وارده به بدن انسان به او تعلق می گیرد. جنایات عمدی که ولی دم نیز رضایت می دهد نیز از قصاص به دیه تبدیل می شود و دیه نفس، دیه اعضا و دیه منافع نیز جزوء اقسام دیه به شمار می آیند.
تعریف دیه
در ماده 17 قانون مجازات دیه را اینگونه تعریف کرده است که : مالی می باشد برای افرادی که مورد جنایات غیر عمدی قرار می گیرند که این جنایات علیه جان و منافع افراد می باشد و حتی جرایمی مانند قتل که جزوء جنایات عمد می باشد، در صورتی که خانواده مقتول رضایت دهند، مجازات به پرداخت دیه تبدیل می شود.
بیشتر بخوانید : وکیل دیه در تهران
مقدر و غیرمقدر نیز دو مفهوم در مورد دیه می باشد. منظور از دیه مقدر این است که به طور دقیق در قانون مبلغ آن آمده است مانند دیه کامل انسان که براساس آسیب و جنایات رخ داده میزان آن تغییر می کند.
دیه غیرمقدر که به ارش معروف است، زمانی به کار می رود که عدد مشخصی برای آن در قانون نیومده و براساس نظر قاضی و پزشک قانونی مشخص می شود.
در صورتی که در زمینه دیه سوالی دارید می توانید سوالات خود را از وکیل دیه بپرسید و یا از مشاوره دیه تلفنی ما استفاده کنید.
انواع دیه در قانون
با توجه به توضیحاتی که در مورد دیه مقدر و ارش دادیم، حال نبوت این است در مورد انواع دیه در قانون توضیح دهیم :
دیه قتل
زمانی که جرم رخ داده غیر عمد باشد، میزان دیه برایر است با دیه کل انسان که اگر ماه غیر حرام باشد این مبلغ برابر است با 2 میلیارد و 100 میلیون تومان و در صورتی که در ماه حرام باشد مبلغ دیه 700 میلیون تومان فزایش پیدا می کند. توجه داشته باشید در صورتی که قتل عمدی باشد و اولیای دم مقتول رضایت دهند که در ازای مطالبه دیه، قصاص را می بخشند، مجرم می تواند دیه را پرداخت کند و درصورتی که رضایت ندهند حکم همان قصاص می باشد.
دیه اعضای بدن
دیه اعضای بدن، خسارت مالی تعیین شده برای جبران آسیب های فیزیکی به اندام های انسان است و مستقیماً به مقدر یا غیرمقدر بودن عضو آسیب دیده بستگی دارد.
براساس ماده ۵۶۳ و ۵۸۷ قانون مجازات اسلامی، دیه مقدر به اعضایی گفته می شود که شرع و قانون عدد ثابتی برای آن ها تعیین کرده است. ملاک قانونی این است که از بین بردن اعضای فرد (مانند بینی یا زبان) یا هر دو عضو از اعضای جفت (مانند دو چشم یا دو دست)، معادل دیه کامل انسان است و از بین بردن یکی از اعضای جفت، نصف دیه کامل محاسبه می شود.
در مقابل، دیه غیرمقدر یا ارش به آسیب هایی تعلق می گیرد که قانون گذار مبلغ دقیقی برای آن ها پیش بینی نکرده است. براساس ماده ۴۴۹ قانون مجازات اسلامی، در این موارد قاضی دادگاه پرونده را به کارشناس پزشکی قانونی ارجاع می دهد تا با بررسی عمق و نوع آسیب، میزان دقیق خسارت مشخص شود.
برای مثال، اگر در یک تصادف، یک انگشت دست شخصی قطع شود، دیه آن مقدر و دقیقاً معادل یک دهم دیه کامل است. اما اگر در همان تصادف، طحال یا قفسه سینه شخص آسیب ببیند، چون عدد ثابتی در قانون ندارد، پزشکی قانونی درصد آسیب را مشخص کرده و قاضی رأی به پرداخت «ارش» (دیه غیرمقدر) می دهد.
دیه منافع اعضاء
بزارید با یک مثال برایتان توضیح دهیم : فرض کنید شخصی با یک نفر دیگر دعواش می شود و مجرم یک سیلی به طرف مقابل خود می زند. گوش وی در اینجا از لحاظ ظاهری سالم است وای دیگر صدایی نمی شنود و شخص کر شده است، به این مورد دیه منافع اعضاء می گویند که براساس کسرهای دیه میزان آن مشخص می گردد.
دیه جراحات
این مورد مربوطی به خراش و کبودی روی اعضای بدن می باشد که در قانون موارد زیر جزوء دیه جراحات است:
- حارصه: خراشیده شدن پوست بدون آمدن خون
- دامیه: زخمی روی پوست ایجاد شود که همراه خونریزی باشد.
- متلاحمه: زخمی که عمیق باشد و چند لایه از پوست را ببرد.
- سمحاق: اگر زخم به استخوان نزدیک شود، سمحاق گفته می شود.
- موضحه: اگر استخوان مشخص شود موضحه می گویند.
- هاشمه: شکستگی استخوان
- منقله: شکستگی استخوان که نیاز به پیوند دارد.
مهلت پرداخت دیه در قانون مجازات اسلامی
هنگامی که قاضی پرونده حکم به پرداخت دیه می دهد، پرونده به اجرای احکام برای محاسبه دیه فرستاده می شود. اگر محکوم از پرداخت دیه خودداری کند، شخص می تواند درخواست توقیف اموال او رو بدهد و اگر اینکار یک سال زمان ببرد، مبلغ دیه براساس سال جدید محاسبه می گردد تا زمانی که پول به حساب شخص یا اجرای احکام دادگاه واریز شود و این موضوع باعث می شود که به ضرر متهم تمام شود.
مهلت پرداخت دیه در جرایم عمدی
در این مورد اگر اولیای دم راضی شوند که شخص متهم قصاص نشود، باید دیه آنها را بدهند. حال قانون مجازات بازه یک ساله را برای این موضوع در نظر گرفته است و اگر متهم دارای اموال باشد، اقدام به توقیف آنها می کند.
مهلت پرداخت دیه در جرایم شبه عمد
جرم های شبه عمد به مواردی گفته می شود که شخص نیت مجرمانه ندارد و سهل انگاری و بی احتیاطی او باعث آسیب رسیدن به یک شخص یا قتل او می شود. در مورد این جرایم قانون دو سال به متهم فرصت می دهد تا به صورت اقساط دیه او را پرداخت کند و اگر اموالی داشته باشد، قانون با فروش آنها دیه شخص را می دهد.
مهلت پرداخت دیه در جرایم خطای محض
براساس ماده ۴۸۸ قانون مجازات اسلامی، مهلت پرداخت دیه در جرایم خطای محض، دقیقاً سه سال قمری از زمان وقوع جرم است. مسئول پرداخت مکلف است در پایان هر سال قمری، یک سوم از مبلغ کل دیه را تسویه کند.
براساس ماده ۲۹۲ قانون مجازات اسلامی، جرم خطای محض زمانی رخ می دهد که فرد نه قصد انجام رفتار مجرمانه روی بدن وی را داشته و نه قصد وقوع جنایت را؛ یعنی هم فعل و هم نتیجه کاملاً خارج از اراده و تصادفی است. فرض کنید شخصی در کوهستان در حال شکار پرنده است و تیری شلیک می کند، اما تیر کمانه کرده و به انسانی که در آن حوالی پنهان بوده اصابت می کند. این جنایت، خطای محض محسوب می شود.
در این نوع جنایات، نهادی قانونی به نام عاقله وارد پرونده می شود. عاقله شامل خویشاوندان ذکور (مرد) نسبی پدری متهم، مانند پدر، پدربزرگ، برادر، عمو و پسرعمو است. مستند به مواد ۴۶۲ و ۴۶۳ قانون مجازات اسلامی، پرداخت دیه خطای محض بر عهده شخص مرتکب نیست، بلکه عاقله او موظف به پرداخت آن است.
الزام عاقله به پرداخت دیه مشروط به دو شرط قانونی است: اول اینکه خطای محض با «شهادت شهود» یا «قسامه» ثابت شده باشد. اگر متهم در دادگاه به خطای خود اقرار کند، دیه بر عهده خود اوست و عاقله ضامن نیست. دوم اینکه عاقله از نظر مالی توانایی پرداخت دیه را داشته باشد. در صورت عدم توانایی مالی عاقله، دیه از خود مرتکب وصول شده و در صورت ناتوانی وی، دادگاه رأی به پرداخت دیه از محل صندوق تأمین خسارت های بدنی (بیت المال) صادر می کند.
سخن پایانی
در این مقاله سعی خود را کردیم به صورت کامل در مورد دیه صحبت کنیم که دیه چیست و چه مواردی شامل دیه می شود. شما کاربران عزیز اگر سوالی در مورد این موضوع دارید می توانید با شماره های داخل سایت تماس گرفته و با وکیل دیه مجموعه ما مشاوره داشته باشید و یا از بخش نظرات همین مقاله سوالات خود را بپرسید.
