سوالات حقوقی ارز دیجیتال

در این مقاله ما برای شما کاربران عزیز سوالات حقوقی ارز دیجیتال که بیشترین تکرار را داشته همراه با پاسخ وکیل برایتان قرار داده ایم.

ارز دیجیتال به دلیل اینکه گردش سرمایه بالایی دارد، افراد با انگیزه کلاهبرداری اقدام به کلاهبرداری می کنند که وکیل کلاهبرداری مجموعه ما اینگونه می گوید که : در این میان، ظهور فناوری بلاک چین و ارزهای دیجیتال، تحول عظیمی در تبادلات مالی ایجاد کرده است. اما همان طور که مزایای این فضا بی شمار است، خطرات آن نیز به همان نسبت افزایش یافته است. لذا بسیاری از جرایم که در دنیای حقیقی نیز اتفاق می افتد، گویا به این فضای جدید کوچ کرده اند و همچنین جرایم جدیدی نیز ابداع شده اند که قبلا نشانه ای از آن ها در فضای حقیقی وجود نداشت.

از آنجایی که جرایمی مانند دزدی فیزیکی یا کلاهبرداری های سنتی راحت تر قابل بررسی است، جرایمی مثل هک کیف پول دیجیتال، کلاهبرداری پانزی و سرقت رمز ارز، پیچیدگی های خاصی دارد که تنها یک وکیل جرایم رایانه ای یا یک وکیل ارز دیجیتال با تجربه که به فضای بلاک چین مسلط باشد، قادر است به آن رسیدگی کند.

بیشترین سوالات حقوقی ارز دیجیتال

به عنوان وکیل مجموعه دادیار 24 که روزانه با ده ها پرونده در حوزه جرایم سایبری سر و کار داریم، به جرات می توانم بگویم که ابهامات مردم در این حوزه بسیار شبیه به هم است. در این بخش، پرتکرارترین سوالات حقوقی ارز دیجیتال را بررسی کرده و با استناد به مواد قانونی و رویه های قضایی به آنها پاسخ می دهیم.

۱. آیا خرید، فروش و نگهداری ارز دیجیتال در ایران جرم محسوب می شود؟

خیر. در حقوق کیفری اصلی وجود دارد به نام اصل قانونی بودن جرایم و مجازات ها که در اصل ۳۶ قانون اساسی و ماده ۲ قانون مجازات اسلامی به آن پرداخته شده است. بر اساس این اصل، هیچ عملی جرم نیست مگر آنکه قانون گذار برای آن مجازات تعیین کرده باشد. تا به امروز، هیچ قانونی در ایران تصویب نشده است که صرف خرید، فروش یا نگهداری ارز دیجیتال را جرم انگاری کرده باشد.

اگرچه خود این عمل جرم نیست، اما اگر شما از ارز دیجیتال به عنوان ابزاری برای ارتکاب جرایم دیگر استفاده کنید، قطعا مجرم خواهید بود. مثلا استفاده از رمز ارزها برای پولشویی، تامین مالی تروریسم، پرداخت رشوه، یا خرید و فروش اجناس ممنوعه، به شدت تحت پیگرد قرار می گیرد. همچنین، استخراج (ماینینگ) ارز دیجیتال بدون دریافت مجوزهای قانونی از وزارت صمت و استفاده از برق یارانه ای، تخلف محسوب شده و تجهیزات شما توقیف خواهد شد.

مجازات سرقت ارز دیجیتال و هک کیف پول چیست؟

برای تحقق این جرم، دادگاه به دنبال احراز دو عنصر مادی و معنوی است. عنصر معنوی یعنی مجرم با علم و آگاهی و با سوءنیت قصد ربودن دارایی شما را داشته باشد.

سرقت داده ها در ماده ۱۲ قانون جرایم رایانه ای (ماده ۷۴۰ قانون مجازات اسلامی) جرم انگاری شده است. بر اساس این ماده، هر کس به طور غیرمجاز داده های متعلق به دیگری را دسترسی پیدا کند یا اطلاعات آن را به سرقت ببرد، چنانچه عین داده ها در اختیار صاحب آن نباشد (یعنی ارزها کاملا از کیف پول شما خارج شده باشد)، به حبس از ۹۱ روز تا یک سال یا جزای نقدی محکوم خواهد شد.

متاسفانه در صورت هک شدن کیف پول به دلیل بی احتیاطی کاربر در حفظ کلمات بازیابی، پیگیری مجرم کمی زمان بر است، اما با اقدامات سریع حقوقی و فنی، کاملا امکان پذیر است.

۳. مرجع قضایی صالح برای ثبت شکایت جرایم ارز دیجیتال کجاست؟

دادسرا جرایم رایانه ای، به طور ویژه به این دست جرم ها می پردازد. اما سوال اینجاست که کدام شهر؟ اگر شما در تهران هستید و متهم در شهر دیگری است، کجا باید شکایت کنید؟ بر اساس اصول دادرسی در جرایم رایانه ای، دادگاه محل وقوع جرم صالح به رسیدگی است. در پرونده های سرقت رمز ارز، محلی که ارزهای دیجیتال از کیف پول شخص خارج شده است (یعنی محلی که بزه دیده در زمان وقوع جرم حضور داشته و متوجه خروج مال شده است) صالح به رسیدگی خواهد بود.

البته بر اساس ماده ۶۶۵ قانون آیین دادرسی کیفری، چنانچه محل وقوع جرم مشخص نباشد، دادسرای محل کشف جرم مکلف است تحقیقات مقدماتی را آغاز کند تا حق شاکی ضایع نگردد. از اولین اقداماتی که این نهاد برای رسیدگی به پرونده های کلاهبرداری انجام می دهد، مسدود کردن حساب های بانکی ریالی مرتبط با متهم و ممنوع الخروج کردن وی است تا از فرار سرمایه جلوگیری شود.

۴. در صورت دستگیری کلاهبردار، ارز دیجیتال مسترد می شود یا معادل ریالی آن؟

در جدیدترین نظریه های اداره کل حقوقی قوه قضاییه (از جمله نظریه مشورتی شماره 7/1402/679)، به این سوال پاسخ داده است. از آنجا که ارز دیجیتال در علم حقوق یک مال «مثلی» تلقی می شود (یعنی شبیه و نظیر آن در بازار وجود دارد)، سارق مکلف است دقیقا «عین» همان ارز دیجیتال را به شما مسترد کند. بنابراین دادگاه باید حکم به پرداخت همان مقدار ارز دیجیتال صادر کند5.

اما اگر در زمان اجرای احکام، به هر دلیلی تهیه آن ارز دیجیتال برای محکوم علیه مقدور نباشد، چه اتفاقی می افتد؟ بر اساس ماده ۴۶ قانون اجرای احکام مدنی، قیمت آن ابتدا با تراضی طرفین مشخص می شود. اگر توافقی حاصل نشد، سارق باید بهای آن را به قیمت روز پرداخت و بر اساس نظر کارشناس رسمی دادگستری بپردازد. این رویه قضایی به شدت به نفع مالباختگان است و جلوی سوءاستفاده سارقان از نوسانات بازار را می گیرد.

انواع کلاهبرداری

فضای وب و شبکه های اجتماعی بستر مناسبی برای افراد سودجو فراهم کرده است تا با ترفندهای مختلف، دارایی کاربران ناآگاه را به یغما ببرند. کلاهبرداری ارز دیجیتال معمولا پیچیده تر از کلاهبرداری های سنتی هستند. در جدول زیر، رایج ترین شیوه های کلاهبرداری ارز دیجیتال و ماهیت حقوقی آن ها را تشریح کرده ایم:

چرا به وکیل ارز دیجیتال نیاز داریم؟

همان طور که در ابتدای مقاله اشاره کردیم، پرونده های مختلف از نظر پیچیدگی با هم تفاوت دارند. برخی از پرونده ها ساده هستند و موضوع به درستی تشخیص داده می شود، اما در پرونده های ارز دیجیتال، یافتن و انطباق حکم اصلا ساده نیست.

بیشتر بخوانید : وکیل ارز دیجیتال در تهران

نقش وکیل در اینجا، کمک به تشخیص درست موضوع جرم است تا دقیقا در زمان ثبت شکایت کیفری، عنوان مجرمانه به درستی انتخاب شود.