یکی از راه های اعتراض به رای قطعی اعاده دارسی می باشد که هم برای دعاوی حقوقی و هم دعاوی کیفری این مکان وجود دارد و برای این منظور باید دادخواست تنظیم شود.
اعاده دادرسی چیست؟
یکی از راههای اعتراض به آرای حقوقی و کیفری اعاده دادرسی می باشد. رسیدگی در محاکم دو مرحله ای است و آرا قابل اعتراض در دادگاه تجدیدنظر می باشند و رای صادره از تجدیدنظر قطعی و لازم الاجرا است. در صورتی که رای اشتباه و ناعادلانه باشد قانون مسیر دیگری برای اعتراض قرار داده است که اعاده دادرسی می باشد و تحت شرایط خیلی خاص پرونده دوباره بررسی می شود که شرایطی دارد.
بر اساس ماده 426 قانون آیین دادرسی مدنی، اگر پرونده شما حقوقی است در صورتی که یکی از شرایط زیر وجود داشته باشد می توانید درخواست اعاده دادرسی حقوقی بدهید :
- رای صادره از دادگاه، اشتباه بوده و ادعای خواهان همچین حکمی نبوده است.
- حکمی که صادر شده است، بیشتر از میزان خواسته می باشد.
- در حکم صادره تضاد وجود دارد ( برای مثال قاضی در اول رای استدلال کرده که ملک برای شما می باشد و در انتها به اشتباه حکم داده که ملک باید به طرف مقابل تحویل داده شود )
- صدور دو رای متضاد ( وجود دو رأی متضاد برای یک موضوع و اشخاص تکراری دعوا، دلیل محکمی برای اعاده دادرسی است. )
- طرف مقابل حیله و تقلب کرده که در رای قاضی نتیجه داشته است.
- ثابت شدن جعلی بودن مدارک
- داشتن مدرک جدیدی که حقانیت شما را ثابت می کند که مدارک در جلسات رسیدگی در اختیار شخص نبوده است.
اما اعاده دادرسی کیفری، شرایط خود را دارد که براساس ماده 474 قانون آیین دادرسی کیفری این شرایط عبارتند از :
- شخصی به اتهام قتل محکوم شده باشد و بعد مشخص شود که او زنده است.
- کاری که شخص انجام داده است جرم نبوده و یا مجازاتی که تعیین شده بیشتر از مجازات قانون می باشد.
- برای یک جرم واحد، بیش از یک حکم قطعی برای متهم صادر شده باشد.
- رای دادگاه براساس مدارک جعلی بوده و یا شهادت دورغین داده اند.
- تعارض احکام یعنی وقتی دو نفر بابت کاری که فقط یک نفر می توانسته انجام دهد، محکوم شوند.
- پیدا شدن مدارک و ادله جدید
اعاده دادرسی طاری چیست؟
اعاده دادرسی طاری یکی از موضوعاتی است که ممکن است خیلی کم پیش بیاید. در این نوع اعاده دادرسی وقتی شخصی در یک دادگاه یا یک نفر دیگر در مورد موضوعی از یکدیگر شکایت کرده اند، ناگهان طرف مقابل یک رای قطعی به عنوان مدرک علیه شخص استفاده می کند که مربوط به یک دادگاه دیگر می باشد و شخص که علیه او این مدرک استفاده می شود، پی می برد که حکم قطعی اشتباه بوده که می تواند نسبت به آن اعاده دادرسی طاری نماید.
فرض کنید رضا و وحید، شریک یک مغازه هستند.
رضا چند سال پیش، بدون اینکه وحید متوجه شود، یک مبایعه نامه جعلی درست کرده و با مراجعه به دادگاه، حکم قطعی گرفته که کل مغازه متعلق به اوست
وحید دوباره به دادگاه مراجعه می کند و علیه رضا شکایت می کند تا سهم خودش از سود مغازه را بگیرید.
در جلسه دادگاه، رضا ناگهان آن حکم قطعی قدیمی را به قاضی نشان می دهد و می گوید: «آقای قاضی! طبق این حکم قطعی، من مالک کل مغازه ام و وحید سهمی ندارد»
وحید در همین دادگاه فعلی، متوجه می شود که آن حکم قدیمی بر اساس یک مبایعه نامه جعلی صادر شده است. وحید در همان دادگاه درخواست اعاده دادرسی طاری می نماید.
براساس ماده 433 قانون آیین دادرسی مدنی، درخواست اعاده دادرسی طاری باید در همان دادگاهی مطرح شود که حکم قدیمی در آن ارائه شده است.
- اگر دادگاه فعلی با دادگاه قبلی هم عرض باشد و یا بالاتر، می تواند به حکم قدیمی رسیدگی کند.
- اما اگر حکم قدیمی توسط یک دادگاه بالاتر صادر شده باشد ( دادگاه تجدیدنظر ) دادگاه فعلی اجازه نقض آن را ندارد و پرونده اعاده دادرسی را برای دادگاه صادرکننده رأی قطعی می فرستد تا آنها تصمیم بگیرند.
مهلت درخواست اعاده دادرسی
برای اشخاصی که داخل ایران می باشند، مدت زمان 20 روزه است و اشخاصی که خارج از کشور زندگی می کنند، 60 روز فرصت دارند تا به رای اعتراض نمایند.
ملاک محاسبه تاریخ ابلاغ می باشد.
اما در صورتی که مهلت قانونی بگذرد، و شخص بعد از آن اعتراض نماید در صورت داشتن عذر موجه ابتدا به آن رسیدگی می شود و اگر موجه باشد به دادخواست اعاده دادرسی رسیدگی می شود.
ماده 427 و 306 قانون آیین دادرسی مدنی و مهلت های مشخص شده در مواد 428، 429 و 430 قانون آیین دادرسی مدنی نیز مبتنی بر این اصل است.
مراحل اعاده دادرسی به چه نحوی است؟
ابتدا محکوم علیه باید اقدام به تنظیم دادخواست نماید و سپس از طریق دفاتر خدمات قضایی آن را ثبت نماید ( در اعاده دادرسی حقوقی، متقاضی باید دادخواست را تنظیم کند. اما در اعاده دادرسی کیفری، نیازی به فرم دادخواست نیست و متقاضی باید درخواست خود را در قالب یک لایحه دفاعیه تنظیم نماید ).
هنگام ثبت دادخواست باید به یکی از جهات اعاده دادرسی اشاره نمود که برای دعاوی حقوقی و کیفری در بالا توضیح داده ایم و مدارک جدید نیز باید ضمیمه درخواست شود. در مورد دادخواست حتما با یک وکیل دیوان عالی کشور مشورت نمایید که مطئمن شوید که اعتراض شما نتیجه ای دارد یا خیر.
در مورد ماده 477 قانون آیین دادرسی کیفری، به دادخواست نیازی نیست و باید اول رئیس دادگستری استان موضوع اعتراض را بررسی کند و اعتراض درست باشد، برای رئیس قوه قضاییه فرستاده می شود تا خلاف شرع بودن رای در شعب رسیدگی شود.
برای دعاوی کیفری در صورتی که محکوم علیه فوت کرده باشد، همسر یا وراث قانونی اون نیز می توانند مراحل اعاده دادرسی را پیش ببرند.
اگر اعاده دادرسی برای دعاوی حقوقی ( اعاده دادرسی اصلی ) باشد، در دادگاهی که رای صادر شده است باید بررسی شود ولی در کیفری ابتدا به دیوان عالی کشور می رود و در صورتی که درخواست قبول شود، دیوان پرونده را به دادگاه هم عرض ارجاع می دهد تا دوباره رای صادر شود.
توقف اجرای حکم در امور کیفری
براساس ماده ۴۷۸ قانون آیین دادرسی کیفری، یکی از مهمترین آثار پذیرش اعاده دادرسی این است که به محض اینکه دیوان عالی کشور درخواست را قوبل کند، اجرای حکم متوقف می شود تا دادگاه هم عرض رأی نهایی را صادر کند.
تفاوت دادگاه هم عرض و دیوان عالی کشور
بسیار از افراد تصور اشتباه دارند که دیوان عالی کشور خود رسیدگی می کند و رای جدید صادر می کند. اما یکی از وظایف دیوان عالی کشور تنها مجوز رسیدگی مجدد را صادر می کند. پس از این تأییدیه، پرونده به یک دادگاه هم مقام با دادگاه اول (دادگاه هم عرض) در شهری که پرونده رسیدگی شده است ارجاع داده می شود و آن دادگاه جدید است که با بررسی مدارک، رأی نهایی را صادر خواهد کرد.
مقایسه اعاده دادرسی اصلی در برابر طاری
| ویژگی | اعاده دادرسی اصلی | اعاده دادرسی طاری |
|---|---|---|
| تعریف ساده | اعتراض مستقیم به یک حکم قطعی برای باطل کردن آن. | اعتراض به یک حکم قطعی، وقتی که طرف مقابل در وسطِ یک دعوای دیگر، آن را به عنوان مدرک رو می کند. |
| مرجع رسیدگی | دادگاهی که همان حکم قطعی را صادر کرده است. | دادگاهی که هم اکنون در حال رسیدگی به دعوای دوم شماست. |
| نحوه ارائه | نیازمند ثبت دادخواست مجزا از طریق دفاتر خدمات قضایی است. | در همان جلسه رسیدگی به دعوای دوم، به قاضی اعلام می شود. |
